Een zonovergoten Grote Markt, enkele voorbijgangers en de imposante Sint-Bavokerk. Rond 1860 legde Jan Weissenbruch (1822–1880) dit vertrouwde Haarlemse stadsgezicht vast op een monumentaal doek. Op woensdag 18 november veilt Venduehuis Den Haag twee schilderijen die elk een ander beeld van het negentiende-eeuwse Haarlem laten zien. Waar Weissenbruch het hart van de stad vereeuwigde, schilderde Andreas Schelfhout (1787–1870) een weids zomerlandschap met Haarlem aan de horizon. Beide werken maken deel uit van de veiling Old Masters, Nineteenth Century & Early Modern Art, Part I.
Vertrouwd Haarlem, met artistieke vrijheid
De Grote Markt vormt al eeuwenlang het hart van Haarlem. Op het schilderij van Weissenbruch domineert de Sint-Bavokerk het plein, terwijl enkele figuren zich door het zonlicht bewegen. De schilder stond bekend om zijn bijna fotografische precisie en zijn bijzondere gevoel voor ruimte, licht en schaduw. Toch blijkt bij nadere beschouwing dat niet alles is weergegeven zoals het destijds was. Het standbeeld van Laurens Janszoon Coster, dat in 1856 op de Grote Markt werd geplaatst, kreeg van Weissenbruch een andere positie. Hij verplaatste het beeld iets naar links en maakte het groter, zodat het beter in zijn compositie paste. Zo combineerde hij een nauwkeurige weergave van het Haarlemse stadsbeeld met zijn eigen artistieke interpretatie. Opmerkelijk is dat Weissenbruch later in zijn leven aan pleinvrees leed, terwijl juist pleinen en monumentale stadsgezichten tot zijn geliefde onderwerpen behoorden. Zijn werk wordt gekenmerkt door een bijna tastbare stilte, waarin licht en architectuur de hoofdrol spelen. Het olieverfschilderij Gezicht op de Grote of Sint-Bavokerk aan de Grote Markt in Haarlem (lot 43, 80 × 108,5 cm) was eerder te zien in Teylers Museum tijdens de tentoonstelling Jan Weissenbruch (2016–2017). Het werk is geschat op € 70.000 tot € 100.000.
Haarlem aan de horizon
Een heel ander perspectief op Haarlem biedt Andreas Schelfhout, een van de belangrijkste Nederlandse landschapsschilders van de negentiende eeuw. Waar Weissenbruch de monumentale architectuur van de stad centraal stelde, richtte Schelfhout zijn blik op het landschap rondom Haarlem. In Panoramisch zomerlandschap met Haarlem in de verte (lot 38) verschijnt de stad aan de horizon, als onderdeel van het Hollandse landschap. Schelfhout verwierf grote bekendheid met zijn wintertaferelen en ijsgezichten, maar schilderde ook zomerse landschappen waarin de weidse ruimte en de wolkenlucht een belangrijke rol spelen. Het schilderij is geschat op € 40.000 tot € 60.000.
De twee schilderijen tonen Haarlem vanuit verschillende gezichtspunten. Bij Weissenbruch staat de beschouwer midden op de Grote Markt, terwijl Schelfhout juist afstand neemt en de stad laat opgaan in het omringende landschap. Samen bieden de werken een bijzondere blik op het Haarlem van ruim anderhalve eeuw geleden.
Veiling bij Venduehuis Den Haag
De schilderijen van Andreas Schelfhout (lot 38) en Jan Weissenbruch (lot 43) worden aangeboden tijdens de veiling Old Masters, Nineteenth Century & Early Modern Art, Part I, op woensdag 18 november 2026 om 19.00 uur bij Venduehuis Den Haag. De novemberveilingen beginnen op dinsdag 17 november met Uit de collectie van Jaap Gidding: schetsen, schilderijen en ontwerpen, een onlineveiling waarvan de lots vanaf 19.00 uur sluiten. Op woensdag 18 november volgt om 19.00 uur de live-onlineveiling Old Masters, Nineteenth Century & Early Modern Art, Part I. Het tweede deel van deze veiling vindt plaats op donderdag 19 november; de lots sluiten online vanaf 19.00 uur. Alle werken zijn te bezichtigen tijdens de kijkdagen van donderdag 12 tot en met zondag 15 november 2026, dagelijks van 10.00 tot 17.00 uur, bij Venduehuis Den Haag aan de Nobelstraat 5. De digitale catalogus is te bekijken via www.venduehuis.com.
Over Venduehuis Den Haag
Venduehuis Den Haag is een toonaangevend Nederlands veilinghuis, opgericht in 1811 en tot op heden onafgebroken in handen van het Haagse notariaat. Het veilinghuis is gespecialiseerd in oude meesters, negentiende-eeuwse en vroegtwintigste-eeuwse kunst, moderne kunst, Aziatische kunst, antiek en design, single-owner- en bedrijfscollecties en bijzondere internationale verzamelingen. Venduehuis Den Haag is gevestigd aan de Nobelstraat 5 in Den Haag.
Lot 43 Jan Weissenbruch (1822-1880), Zicht op de Sint-Bavokerk aan de Grote Markt in Haarlem
Lot 38 Andreas Schelfhout (1787-1870), Panoramisch zomerlandschap met Haarlem in de verte