Complicatiecijfers roepen de vervolgvraag op: niet óf liposuctie werkt, maar hóé zij wordt uitgevoerd
In The Lancet is het eerste multicentrische, gerandomiseerde onderzoek naar liposuctie bij lipoedeem gepubliceerd. Van de vrouwen die een liposuctie kregen, had 68 procent na twaalf maanden een klinisch relevante afname van pijn, tegenover 7,6 procent van de vrouwen die de conservatieve behandeling voortzetten. De gemiddelde pijnscore daalde van 6,2 naar 2,6 op een schaal van 0 tot 10.
Dermatologen van o.a. Lipology Clinic, een kliniek gespecialiseerd in de behandeling van lipoedeem, noemt de publicatie een mijlpaal. Voor het eerst is in een gerandomiseerde studie aangetoond dat liposuctie niet alleen het vet vermindert, maar ook de klachten van lipoedeem aanzienlijk kan verbeteren.
Eindelijk bewijs
Lipoedeem is een chronische, pijnlijke aandoening waarbij vet zich ophoopt op de benen en soms ook de armen. De aandoening treft vrijwel uitsluitend vrouwen. De standaardbehandeling bestaat uit onder meer compressie, oedeemtherapie en leefstijlaanpassing. Dat liposuctie pijn en andere klachten kan verminderen, was al in meerdere studies beschreven, maar tot nu toe ontbrak een gerandomiseerde controlegroep.
De LIPLEG-studie vult die leemte. In elf Duitse centra werden 410 vrouwen met lipoedeem in stadium 1 tot en met 3 onderzocht. Alle vrouwen kregen eerst tot zeven maanden conservatieve behandeling. Daarna werd geloot tussen voortzetting daarvan of liposuctie.
De uitkomsten
Na twaalf maanden had 68 procent van de geopereerde vrouwen een pijnafname van minimaal twee punten, tegenover 7,6 procent in de controlegroep. Ook kwaliteit van leven, lichamelijke gezondheid, somberheidsklachten en de neiging tot blauwe plekken verbeterden significant; bij alleen conservatieve behandeling bleven die uitkomsten vrijwel gelijk.
Tegelijkertijd valt een ander resultaat op. Ernstige bijwerkingen werden gemeld bij 7,5 procent van de vrouwen na liposuctie. Er waren geen onverwachte of levensbedreigende voorvallen en niemand overleed.
Veiligheid: liposuctie werkt, maar hoe zij wordt uitgevoerd doet ertoe
De studie maakt echter niet duidelijk welke behandelwijze bij deze complicaties werd gebruikt. De centra mochten hun eigen techniek hanteren, er werd tot zes of acht liter vetweefsel per behandeling verwijderd en de publicatie vermeldt niet welke vorm van verdoving naast de tumescente vloeistof werd toegepast.
Juist bij vrouwen met lipoedeem is dat onderscheid belangrijk. Als liposuctie wordt ingezet om klachten van een chronische aandoening te verminderen, moet die behandeling niet alleen effectief zijn, maar ook zo veilig en weefselsparend mogelijk worden uitgevoerd.
Uit eerder veiligheidsonderzoek blijkt dat liposuctietechniek en verdoving daarbij een belangrijke rol spelen. Een systematische review uit 2019 concludeerde dat liposuctie onder uitsluitend tumescente lokale anesthesie het gunstigste veiligheidsprofiel heeft. In grote patiëntseries met deze techniek lag het percentage complicaties waarvoor extra controle of behandeling nodig was onder de 0,3 procent. Ook de huidige Nederlandse richtlijn voor lipoedeem stelt dat liposuctie onder lokale tumescente anesthesie dient te worden uitgevoerd.
Dermatologen van Lipology Clinic pleiten er daarom voor dat de bijwerkingen uit de LIPLEG-studie alsnog worden uitgesplitst naar techniek, verdovingsvorm, verwijderd volume en behandelcentrum. Het geobserveerde percentage ernstige voorvallen van 7,5 procent verdient juist in deze patiëntengroep nadere duiding.
Duiding vanuit de Nederlandse praktijk
Twee dermatologen van Lipology Clinic zijn beschikbaar voor toelichting op de studie.
Drs. Christiaan Bakker, dermatoloog, werkzaam bij Lipology Clinic en bij het Expertisecentrum Lymfovasculaire Geneeskunde van ziekenhuis Nij Smellinghe
"Deze studie laat vooral zien dat de volgorde klopt. Conservatieve behandeling blijft de basis. Maar wanneer die onvoldoende effect heeft, is er nu bewijs van hoog niveau dat liposuctie een groot verschil kan maken. Niet iedere vrouw met lipoedeem is daarbij automatisch geschikt voor een operatie. Dat blijft maatwerk."
"In de praktijk vallen vrouwen nog te vaak tussen wal en schip. In het ziekenhuis wordt een operatie niet altijd als optie overwogen, terwijl in een kliniek niet altijd wordt gekeken of de conservatieve behandeling goed is doorlopen. Juist die twee werelden moeten beter op elkaar aansluiten."
Drs. Anne Berthe Halk, dermatoloog, Lipology Clinic
"Deze studie bevestigt wat we in de praktijk al jarenlang zien: liposuctie kan niet alleen de pijn verminderen, maar ook het lichamelijk functioneren en de kwaliteit van leven duidelijk verbeteren. Voor patiënten is het belangrijk dat daar nu voor het eerst bewijs uit een gerandomiseerde studie voor is."
"Maar als we zeggen dat liposuctie werkt, betekent dat niet dat iedere liposuctie hetzelfde is. Juist bij lipoedeem, waarbij het vetweefsel al is aangedaan, wil je zo weefselsparend en veilig mogelijk behandelen. Uit veiligheidsonderzoek weten we dat techniek en verdoving daarbij verschil maken. De Nederlandse richtlijn schrijft daarom tumescente lokale anesthesie voor. De volgende vraag is dus niet alleen óf liposuctie werkt, maar ook hóé je die zo veilig mogelijk uitvoert."