OOG VOOR DE WERELD: Tentoonstelling en publicatie over de visionaire denker Jacob Böhme
14 december 2019 t/m 14 maart 2020
Embassy of the Free Mind, Keizersgracht 123, Amsterdam
Amsterdam - Van 14 december 2019 tot en met 14 maart 2020 presenteert de Embassy of the Free Mind (EFM) de tentoonstelling ‘OOG VOOR DE WERELD. De visionaire denker Jacob Böhme’. Deze reizende internationale tentoonstelling is een samenwerking tussen de Staatliche Kunstsammlungen Dresden en de EFM en heeft tot doel om Jacob Böhme (1575-1624) te eren als een van Duitslands grootste filosofen.
De schoenmaker die zich niet bij zijn leest hield
Jacob Böhme was schoenmaker van beroep maar schrijver uit roeping. In 1600 had hij een visioen waarin hem een allesomvattend inzicht werd gegund in de geheimen van de natuur en de kosmos. Het kostte hem ruim tien jaar om dit visioen uit te werken in zijn eerste pennevrucht Aurora. Toen dit in handschrift ging circuleren en direct populair werd, namen de plaatselijke autoriteiten het in 1613 in beslag en kreeg hij een publicatieverbod opgelegd. Toch weerhield dit hem er niet van om meer dan dertig werken te schrijven. Böhme was een voorvechter van tolerantie: hij leverde kritiek op oorlog, geweld en het vervolgen van minderheden.
Internationale samenwerking
De Staatliche Kunstsammlungen Dresden (SKD) lanceerde dit internationale project in 2017 in eigen huis met de tentoonstelling ‘ALLES IN ALLEM. Die Gedankenkwelt des mystische Philosophen Jacob Böhme’. De Embassy of the Free Mind (EFM) droeg bij als bruikleengever van oude drukken en handschriften. Voor deze Amsterdamse editie put de EFM in nog grotere mate uit eigen collectie. José Bouman en Cis van Heertum, conservatoren van de EFM, hebben een geheel nieuw facet toegevoegd aan de tentoonstelling en de begeleidende catalogus doordat zij de resultaten presenteren van tientallen jaren onderzoek naar de rol van Amsterdam in de verspreiding van Böhme’s gedachtegoed uitgevoerd door het eigen Ritman Research Institute.
Wat is er te zien?
De tentoonstelling neemt de bezoeker mee in Böhme’s denkwereld aan de hand van indringende vragen die hij in zijn boeken stelde, zoals ‘Denk je dat God alleen de God van de christenen is?’ en ‘Waaruit denk je dat de aarde en de sterren ontstaan zijn?’. De antwoorden die Böhme hierop zelf vond worden uitgewerkt in de thema’s Natuur, Tegenstelling, Zondeval, Schepping, Wedergeboorte en Vrijheid.
De bezoeker kan zich in de tentoonstelling ook in Böhme’s denkbeelden verdiepen door zich te laten meevoeren in de prachtige en complexe beeldtaal in zijn boeken, gemaakt door kunstenaars die probeerden zijn abstracte denkbeelden zichtbaar te maken. Tenslotte zijn er ook interactieve schermen met een symbolisch portret van Jacob Böhme, zijn eigen handschrift Aurora, de geweldige pop-up illustraties in de 18-eeuwse Engelse editie van zijn werken en een kaart van Amsterdam met daarop alle drukkers en boekverkopers die met Böhme in verband kunnen worden gebracht.
Welke verhalen worden er verteld?
De tentoonstelling OOG VOOR DE WERELD vertelt avontuurlijke verhalen. Zo wordt er verteld over hoe Böhme’s handschriften in een boekenkist hun weg vonden naar Amsterdam en over een overvallen konvooi. Over hoe zijn werk na Böhme’s dood wereldkundig werd gemaakt door de Amsterdammer Abraham Willemszoon van Beyerland, die zijn handschriften vertaalde, op eigen kosten liet drukken, en persoonlijk distribueerde. En dan is er het verhaal over het wonderlijke toeval dat Aurora niet alleen het eerste boek was dat Böhme schreef, maar ook het eerste boek (in het Nederlands) in de rijke boekencollectie van de Embassy of the Free Mind. Amsterdam werd Böhmes toegangspoort tot de wereld.
Het vervolg
Dankzij de genereuze steun van het Duitse Ministerie van Buitenlandse Zaken en de Vrijstaat Saksen reisde de tentoonstelling al eerder naar Coventry, Engeland, en zal na deze editie in Amsterdam volgend jaar te zien zijn in Wrocław, Polen, waarna zij een definitieve standplaats krijgt in Görlitz, Duitsland, waar Böhme het grootste deel van zijn leven woonde. De samenstellers van zowel de tentoonstelling als de begeleidende catalogi en wetenschappelijke bundels zijn Claudia Brink, Lucinda Martin en Cecilia Muratori.