[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"article-a3f0860f-ea2c-4209-9c5e-751919799f77--":3,"related-articles-undefined-undefined-7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123-true":199},{"id":4,"type":5,"title":6,"pubDate":7,"logoUrl":8,"anpFeedCategory":9,"organisationTitle":10,"thirdParty":11,"body":12,"note":13,"city":14,"website":15,"orgId":16,"branches":17,"description":198},"a3f0860f-ea2c-4209-9c5e-751919799f77","PRESSRELEASE","Living lab moet breder kijken dan lokale technische oplossing","2020-02-05T11:00:00.125+01:00","https:\u002F\u002Fwww.persberichten.nl\u002Ffile\u002Flogos\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F72810e31-b59b-4276-8fd0-032e36ba58fa.jpg","Economie","Rathenau Instituut",false,"\u003Cp>\u003Cstrong>Lokale living labs en proeftuinen kunnen het experiment ontstijgen als ze verder kijken dan hun vaak technische oplossingen. Daarbij moeten ze vanaf het begin al rekening houden met verdienmodellen, met wetten en met de voorkeuren en de belangen van burgers. Bovendien is het goed als de labs verbinding zoeken met andere initiatieven. Dat stelt het Rathenau Instituut in het onderzoek ‘Voorbij lokaal enthousiasme – Lessen voor de opschaling van living labs’.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het Rathenau Instituut ondervroeg betrokkenen, bestudeerde de literatuur en keek de kunst van het opschalen af bij succesvolle werkwijzen in landbouw, waterbeheer en ontwikkelingssamenwerking. Tijdens het onderzoek interviewde het Rathenau Instituut onder andere betrokkenen van bekende Nederlandse living labs zoals de Delfts\u002FFriese proeftuin voor het verduurzamen van stedelijk gebied The Green Village en de op gezondheidszorg gerichte innovaties van Medical Delta in Zuid-Holland.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het Rathenau Instituut destilleerde vier lessen die initiatiefnemers, deelnemers en financiers van living labs en lokale experimenten kunnen gebruiken om hun resultaten een breder en duurzamer gevolg te geven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als eerste laat het onderzoek zien dat het belangrijk is dat living labs niet alleen gebruikt worden om te leren over een innovatie, maar ook over haar maatschappelijke inbedding. Ten tweede moeten de living labs al vanaf het begin rekening houden met het feit dat na afloop van het lokale experiment nog veel vervolgwerk nodig is om de oplossing ook geschikt te maken voor andere locaties.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ten derde is het slim om de verbinding te zoeken met een groter programma zodat uitwisseling en onderling leren tussen lokale initiatieven mogelijk wordt. En ten vierde zijn zogeheten intermediaire organisaties nodig die verbindingen kunnen leggen tussen partijen, locaties en andere initiatieven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Volgens het Rathenau Instituut kunnen living labs een belangrijke rol spelen bij missiegedreven innovatie waar de overheid voor pleit. Het gaat dan vooral om die onderdelen waar maatschappelijke waardecreatie centraal staat. Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut, benadrukt daarbij: ‘Het opschalen van living labs is niet alleen een taak voor de initiatiefnemers. Vaak zijn bij het opschalen mensen en organisaties nodig met weer andere competenties.’\u003C\u002Fp>","Voor meer informatie: Arno Ottevanger, hoofd communicatie: 070-3421523 \u002F 06-30306088, a.ottevanger@rathenau.nl.\r\n","Den Haag","https:\u002F\u002Fwww.rathenau.nl\u002Fnl","7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123",[18,22,26,29,32,35,38,42,45,49,52,56,59,62,65,68,71,74,77,80,84,87,90,94,97,100,103,106,110,113,116,120,123,127,130,133,136,139,142,146,149,153,156,159,162,165,168,171,174,178,181,184,188,191,195],{"id":19,"title":20,"parentId":21},"31005","Landbouwbeleid","31000",{"id":23,"title":24,"parentId":25},"94682","Start-\u002Fscale-up","12109",{"id":27,"title":28,"parentId":25},"93982","Sociaal\u002Fmaatschappelijk verantwoord ondernemen",{"id":30,"title":31,"parentId":25},"12140","Regionaal bedrijfsnieuws",{"id":33,"title":34,"parentId":25},"94702","Ondernemers",{"id":36,"title":37,"parentId":25},"12144","Mkb",{"id":39,"title":40,"parentId":41},"12122","Industriële ontwikkeling","12100",{"id":43,"title":44,"parentId":41},"12112","Gezondheid van bedrijven",{"id":46,"title":47,"parentId":48},"11128","Projectbeheer","11100",{"id":50,"title":51,"parentId":48},"11131","Regionale bouw",{"id":53,"title":54,"parentId":55},"93372","Duurzame energie","27100",{"id":57,"title":58,"parentId":55},"94182","Onderzoek in alternatieve energie",{"id":60,"title":61,"parentId":55},"27119","Waterkracht",{"id":63,"title":64,"parentId":55},"27120","Windenergie",{"id":66,"title":67,"parentId":55},"27121","Zonne-energie",{"id":69,"title":70,"parentId":55},"94792","Fossiele brandstoffen",{"id":72,"title":73,"parentId":55},"27105","Energie",{"id":75,"title":76,"parentId":55},"27106","Energieonderzoek en -ontwikkeling",{"id":78,"title":79,"parentId":55},"27117","Energievoorzieningsindustrie",{"id":81,"title":82,"parentId":83},"26126","Investeringen","26100",{"id":85,"title":86,"parentId":83},"26156","Leningen",{"id":88,"title":89,"parentId":83},"26114","Opkomende markten",{"id":91,"title":92,"parentId":93},"93782","Gezondheidsbeleid","29100",{"id":95,"title":96,"parentId":93},"29143","Gezondheidszorg",{"id":98,"title":99,"parentId":93},"29157","Medische producten en diensten",{"id":101,"title":102,"parentId":93},"29158","Medische technologie",{"id":104,"title":105,"parentId":93},"29156","Medische-praktijkbeheer",{"id":107,"title":108,"parentId":109},"93992","Maatschappelijk verantwoord ondernemen","94942",{"id":111,"title":112,"parentId":109},"34143","Niet-gouvernementele organisaties",{"id":114,"title":115,"parentId":21},"92036","Landbouw",{"id":117,"title":118,"parentId":119},"45103","Regionale belangstelling","45100",{"id":121,"title":122,"parentId":119},"45101","Landelijke belangstelling en het platteland",{"id":124,"title":125,"parentId":126},"23110","Waterbehandeling en -bevoorrading","23100",{"id":128,"title":129,"parentId":126},"94122","Milieuzaken",{"id":131,"title":132,"parentId":126},"94752","Duurzaamheid",{"id":134,"title":135,"parentId":126},"94742","Klimaat en weer",{"id":137,"title":138,"parentId":126},"94762","Biodiversiteit",{"id":140,"title":141,"parentId":126},"23102","Milieu",{"id":143,"title":144,"parentId":145},"38104","Regionaal nieuws","38100",{"id":147,"title":148,"parentId":145},"38102","Lokaal nieuws",{"id":150,"title":151,"parentId":152},"28126","Regionale overheid","28100",{"id":154,"title":155,"parentId":152},"28127","Nationale overheid",{"id":157,"title":158,"parentId":152},"28108","Provinciale besturen en districtsraden",{"id":160,"title":161,"parentId":152},"28128","Regulerende overheidsdiensten",{"id":163,"title":164,"parentId":152},"28134","Overheidsdiensten - andere",{"id":166,"title":167,"parentId":152},"28124","Stadsplanning en -beleid",{"id":169,"title":170,"parentId":152},"28123","Sociaal werk",{"id":172,"title":173,"parentId":152},"28122","Sociale diensten",{"id":175,"title":176,"parentId":177},"41108","Overheid","41100",{"id":179,"title":180,"parentId":177},"93702","Ontwikkelingspolitiek en buitenlandse hulp",{"id":182,"title":183,"parentId":177},"11014","Onderzoeksjournalistiek",{"id":185,"title":186,"parentId":187},"47139","Wetenschap","47100",{"id":189,"title":190,"parentId":187},"47140","Wetenschap - andere",{"id":192,"title":193,"parentId":194},"12145","Technologie","16100",{"id":196,"title":197,"parentId":187},"94892","Onderzoek en ontwikkeling","Lokale living labs en proeftuinen kunnen het experiment ontstijgen als ze verder kijken dan hun vaak technische oplossingen. Daarbij moeten ze vanaf het begin a",[200,209,219,227,236,245,252,261,271,278],{"id":201,"title":202,"pubDate":203,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":204,"orgId":16,"branches":206,"description":208},"5d84a77f-afd1-4791-9cde-01a15ad1e9e6","Vertrouwen in wetenschap onverminderd hoog","2026-09-29T10:51:45.915+02:00",[205],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F5d84a77f-afd1-4791-9cde-01a15ad1e9e6\u002FVertrouwenindewetenschap2026RathenauInstituut1.pdf",[207],{"id":187,"title":186},"Nederlanders geven in 2026 gemiddeld een 7,4 voor hun vertrouwen in de wetenschap. Dat was een jaar geleden 7,5. De rechtspraak volgt met een 6,4 (was 6,5). Dat",{"id":210,"title":211,"pubDate":212,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":213,"orgId":16,"branches":215,"description":218},"506cc743-5414-455c-a07a-c795634eeea6","'Meer bevoegdheden voor AIVD en MIVD betekenen minder bescherming voor burgers'","2026-09-03T16:12:16.627+02:00",[214],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F506cc743-5414-455c-a07a-c795634eeea6\u002FRathenauInstituutIInbrengCDIVDaangelegenhedenIBerichtaanhetparlement.pdf",[216],{"id":152,"title":217},"Politiek en overheid","Nieuwe dreigingen, meer bevoegdheden. Dat is de strekking van een nieuw wetsvoorstel over de taken van de AIVD en de MIVD. Maar dat kan ten koste gaan van de gr",{"id":220,"title":221,"pubDate":222,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":16,"branches":223,"description":226},"044cdcc4-6cde-41fb-a5cf-896fe0cc0eec","Begrens de invloed van digitale technologie rond relaties","2026-06-22T10:18:55.257+02:00",[224],{"id":194,"title":225},"IT, tech en social media","Bepaal de grenzen van AI en digitale technologie in ons emotionele, sociale en liefdesleven. Zorg daarbij dat digitale technologie onze sociale relaties verrijk",{"id":228,"title":229,"pubDate":230,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":231,"orgId":16,"branches":233,"description":235},"61958cf9-5ab1-4971-95e4-b9d8ea18e4fa","'Kokervisie belemmert effectieve aanpak online misinformatie'","2026-06-10T16:45:34.127+02:00",[232],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F61958cf9-5ab1-4971-95e4-b9d8ea18e4fa\u002FWikkenenwetenRathenauInstituut.pdf",[234],{"id":194,"title":225},"Online misinformatie leidt tot gevaarlijke situaties rond zwangerschap en bevalling, bleek onlangs uit onderzoek van RTL Nieuws. Niet alleen verloskundigen en k",{"id":237,"title":238,"pubDate":239,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":240,"orgId":16,"branches":242,"description":244},"e993271a-f3a3-4f5f-af16-a332059a562c","Offline ervaringen beïnvloeden geloof in misinformatie op sociale media","2026-06-09T09:16:52.499+02:00",[241],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002Fe993271a-f3a3-4f5f-af16-a332059a562c\u002FWikkenenwetenRathenauInstituut.pdf",[243],{"id":194,"title":225},"Of mensen misinformatie op sociale media geloven, hangt voor een belangrijk deel samen met hun ervaringen in de offline wereld. Wie negatieve gevolgen van misin",{"id":246,"title":247,"pubDate":248,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":16,"branches":249,"description":251},"6290a37c-c06e-4090-ae6f-1c468c9577f0","Rathenau Instituut opent prijs ter versterking van democratisch debat over technologie","2026-06-04T12:01:17.427+02:00",[250],{"id":187,"title":186},"Vandaag stelt het Rathenau Instituut de nieuwe nominatieronde open van de Melanie Petersprijs. De prijs is bedoeld voor personen die een belangrijke bijdrage le",{"id":253,"title":254,"pubDate":255,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":256,"orgId":16,"branches":258,"description":260},"0c1398ce-7651-4f04-868d-7f60bef30539","'De Embryowet is aangepast, maar de belangrijkste vraag bleef liggen'","2026-06-04T08:30:00.036+02:00",[257],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F0c1398ce-7651-4f04-868d-7f60bef30539\u002FEmbryosonderdeloepRathenauInstituut.pdf",[259],{"id":152,"title":217},"Deze week stemde de Tweede Kamer over aanpassingen in de Embryowet. Met de nieuwe wettelijke definitie van een embryo is het politieke debat hierover voorlopig ",{"id":262,"title":263,"pubDate":264,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":265,"orgId":16,"branches":267,"description":270},"6b3413b9-18aa-4666-8f2d-3520bf91881b","Nederlander kijkt breder naar embryo-onderzoek dan politiek","2026-05-28T10:31:19.075+02:00",[266],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F6b3413b9-18aa-4666-8f2d-3520bf91881b\u002FEmbryosonderdeloepRathenauInstituut.pdf",[268],{"id":145,"title":269},"Algemeen nieuws","Nederlanders kijken breder naar onderzoek met embryo's dan de politiek. Dat blijkt uit de publicatie 'Embryo's onder de loep' van het Rathenau Instituut. Het ra",{"id":272,"title":273,"pubDate":274,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":16,"branches":275,"description":277},"90e9cb7a-ac16-4f8e-9a31-be5828a066c8","'Nú richtlijnen nodig voor het gebruik van AI in de wetenschap'","2026-05-20T09:00:00.031+02:00",[276],{"id":187,"title":186},"Er zijn dringend richtlijnen nodig voor verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie in de wetenschap. Onverantwoord gebruik van AI ondermijnt de betrouwba",{"id":279,"title":280,"pubDate":281,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":16,"branches":282,"description":284},"986de42c-f170-42ea-8ccd-ecaaa3f72d18","Zicht op gevolgen overheidsdigitalisering moet beter  ","2026-05-19T13:52:59.306+02:00",[283],{"id":152,"title":217},"De Nederlandse overheid scoort over het algemeen goed op internationale ranglijsten die randvoorwaarden meten van overheidsdigitalisering. Maar de ranglijsten b"]