Ruim twee derde van de Nederlandse ondernemers wil binnen tien jaar stoppen met ondernemen, maar een groot deel heeft de opvolging nog niet geregeld. Dat blijkt uit de Sectorprognoses 2026-2027 van ABN AMRO, gebaseerd op onderzoek onder 519 ondernemers door Ipsos I&O. Door het uitblijven van bedrijfsoverdracht en de toenemende vergrijzing groeit het risico op waardeverlies en discontinuïteit.
Van de ondernemers die binnen tien jaar willen stoppen, heeft 22 procent nog geen concrete plannen voor bedrijfsopvolging. Nog eens 20 procent zoekt wel naar een opvolger, maar heeft deze nog niet gevonden. Inmiddels is bijna 13 procent van de ondernemers 65 jaar of ouder, tegenover 7 procent in 2010. Vooral sectoren met veel oudere ondernemers zijn kwetsbaar.
Vergrijzing drijft ondernemers naar exitDe cijfers laten een markante verschuiving zien. Waar in 2010 nog slechts 7 procent van de ondernemers de pensioengerechtigde leeftijd had bereikt, is dit aandeel inmiddels bijna verdubbeld tot 13 procent. Deze vergrijzing treft niet alle sectoren in gelijke mate. In de landbouw, retail en industrie is het risico op waardeverlies door uitgestelde opvolging het grootst.
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek steeg sinds 2010 ook het aandeel jonge ondernemers van 9 naar 15 procent. De gemiddelde leeftijd van ondernemers bleef stabiel op 46 jaar. Deze cijfers tonen aan dat de vergrijzing onder ondernemers zich voornamelijk concentreert bij de 65-plussers, een groep die actief op zoek moet naar opvolgers of een koper voor hun bedrijf te verkopen.
De toename van oudere ondernemers zonder opvolgingsplan creëert een bottleneck in de Nederlandse economie. Bedrijven die jarenlang zijn opgebouwd, lopen het risico waardeloos te worden wanneer eigenaren gedwongen moeten stoppen zonder geschikte kandidaat.
Familiebedrijven lopen extra risicoNederland telt ongeveer 300.000 familiebedrijven, goed voor ruim 30 procent van alle banen in het land en voor bijna 30 procent van de toegevoegde waarde van het niet-financiële bedrijfsleven. Deze ondernemingen zijn extra kwetsbaar wanneer de bedrijfsopvolging niet tijdig wordt geregeld.
Waar overdracht binnen de familie traditioneel de voorkeur had, kiezen jongere generaties steeds vaker voor een eigen carrièrepad buiten het familiebedrijf. Gedreven door andere ambities, onvoldoende middelen of het ontbreken van de juiste competenties, zijn zij niet altijd bereid het roer over te nemen. Deze verschuiving dwingt familiebedrijven om externe oplossingen te overwegen.
In sectoren waar familiebedrijven domineren, zoals landbouw, horeca en autohandel, vergroot het niet tijdig starten met opvolgingsplannen de kans op bedrijfsbeëindiging. Het verlies van kennis, banen en kapitaal dat hieruit voortvloeit, heeft gevolgen voor regionale economieën en de arbeidsmarkt.
Drempels bij bedrijfsoverdrachtVeel ondernemers worstelen met verschillende aspecten van bedrijfsoverdracht. Het vaststellen van een realistische bedrijfswaarde blijkt een belangrijk knelpunt. Zonder objectieve waardering lopen verkopers het risico hun onderneming onder de marktwaarde te verkopen, of juist te hoog in te prijzen waardoor geen geschikte kopers zich melden.
Juridische en fiscale vraagstukken vormen een tweede obstakel. De keuze tussen een aandelenverkoop of activaverkoop, de fiscale gevolgen van overdracht, en de structurering van earn-out constructies vragen om specialistische kennis. Ondernemers die deze complexiteit onderschatten, zien zich geconfronteerd met onverwachte kosten of vertraagde trajecten.
Maar misschien wel de grootste drempel is emotioneel van aard. Het loslaten van een bedrijf waarin jarenlang tijd, energie en passie zijn geïnvesteerd, vraagt meer dan alleen zakelijke overwegingen. Deze emotionele binding, gecombineerd met onzekerheid over de toekomst na verkoop, maakt het proces extra belastend. Een bedrijfsovername adviseur kan ondernemers ondersteunen bij zowel de zakelijke als persoonlijke aspecten van deze transitie.
Alternatieve opvolgingsvormen winnen terreinHoewel familie-overdracht nog steeds voorkomt, kijken ondernemers steeds vaker naar andere vormen van opvolging. Een management buy-out of buy-in, waarbij het zittende management of extern management het bedrijf overneemt, biedt continuïteit en kent minder emotionele belasting dan verkoop aan onbekenden.
Ook een employee buy-out, waarbij werknemers gezamenlijk het bedrijf overnemen, wint aan populariteit. Deze vorm biedt voordelen voor beide partijen: de verkoper ziet zijn bedrijf in vertrouwde handen overgaan, terwijl medewerkers eigenaar worden van de onderneming waar ze al werkzaam zijn.
Verkoop aan strategische kopers, zoals concurrenten of bedrijven in aanverwante sectoren, vormt een derde alternatief. Deze kopers zijn vaak bereid een hogere prijs te betalen vanwege synergieën en strategische voordelen. Tot slot kiezen ondernemers vaker voor een gefaseerde overdracht, waarbij de huidige eigenaar tijdelijk betrokken blijft. Deze overgangsperiode maakt het voor kopers eenvoudiger om de overname stapsgewijs te financieren en biedt medewerkers en klanten het vertrouwen dat de ondernemer betrokken blijft tijdens de transitie.
Experts raden tijdige voorbereiding aanGerarda Westerhuis, sectoreconoom Leisure en Retail bij ABN AMRO, benadrukt het belang van vroege voorbereiding. "Ondernemers doen er goed aan verschillende scenario's te overwegen, de bedrijfsoverdracht stap voor stap te organiseren en zowel interne als externe kandidaten in kaart te brengen."
Volgens Westerhuis beseffen veel ondernemers te laat hoe complex bedrijfsopvolging kan zijn. Door vroeg te beginnen, kunnen zij alle relevante opties onderzoeken en tijdig inzicht krijgen in de bedrijfswaarde en fiscale mogelijkheden. Het tijdig afstemmen van de belangen van eigenaars, management, financiers en andere familieleden vormt een andere succesfactor.
De Nederlandse overnamemarkt laat inmiddels herstel zien. In de tweede helft van 2023 steeg het aantal verkooptransacties met 5 procent en liep de gemiddelde verkoopprijs van een MKB-bedrijf op naar 4,75 keer de brutowinst. Deze cijfers wijzen op toegenomen vertrouwen bij ondernemers en investeerders.
Vooruitzichten blijven positief bij tijdige actieOndanks de uitdagingen zijn de vooruitzichten voor veel sectoren positief, mits ondernemers op tijd beginnen met plannen. Succesvolle bedrijfsopvolging draagt niet alleen bij aan de financiële positie van de verkoper, maar ook aan het behoud van werkgelegenheid, regionale economieën en de productiviteit van Nederland.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek registreert jaarlijks de ontwikkelingen in het Nederlandse bedrijfsleven, waaronder cijfers over ondernemersleeftijd en bedrijfsbeëindiging. Deze data onderstrepen het belang van tijdige actie. Ondernemers die hun opvolging jaren van tevoren voorbereiden, realiseren significant betere resultaten dan degenen die overhaast te werk gaan.
Adviseurs kunnen het verschil maken tussen een geslaagde overdracht en een moeizaam traject. Zij brengen objectiviteit, ervaring en een netwerk van potentiële kopers mee. Bovendien kunnen zij ondernemers ontlasten tijdens een emotioneel belastende periode, zodat de focus op de dagelijkse bedrijfsvoering behouden blijft. De komende jaren zullen bepalend zijn voor de continuïteit van duizenden Nederlandse ondernemingen. Tijdige planning blijft cruciaal om risico's te beperken en waarde te behouden.