[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"article-ba42570f-2c82-4726-81d6-b806a9931b0a--":3,"related-articles-undefined-undefined-7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123-true":25},{"id":4,"type":5,"title":6,"pubDate":7,"logoUrl":8,"anpFeedCategory":9,"organisationTitle":10,"thirdParty":11,"body":12,"note":13,"imageUrls":14,"city":16,"website":17,"orgId":18,"branches":19,"description":23,"quoteReason":24},"ba42570f-2c82-4726-81d6-b806a9931b0a","PRESSRELEASE","Samenleving kwetsbaar: digitale afhankelijkheid is meer dan cloud bij de overheid","2025-07-09T05:00:00.048+02:00","https:\u002F\u002Fwww.persberichten.nl\u002Ffile\u002Flogos\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F72810e31-b59b-4276-8fd0-032e36ba58fa.jpg","Binnenland","Rathenau Instituut",false,"\u003Cp>\u003Cp>\u003Cstrong>De samenleving dreigt door de digitale afhankelijkheid van enkele grote technologiebedrijven de regie te verliezen over kernprocessen in het onderwijs, de zorg of de overheidsdienstverlening. Ander beleid en andere inkoopkeuzes zijn nodig om ruimte te geven aan alternatieve aanbieders en zo digitale autonomie op te bouwen. Dat concludeert het Rathenau Instituut op basis van het drieluik ‘Van digitale afhankelijkheid naar digitale autonomie’, dat vandaag verschijnt.\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De afhankelijkheid van clouddiensten van Amerikaanse techbedrijven binnen de overheid staat inmiddels hoog op de politieke agenda. Maar digitale afhankelijkheid speelt veel breder in de samenleving en betreft ook niet alleen de cloud. Het Rathenau Instituut signaleert dat publieke organisaties in allerlei sectoren van de samenleving in toenemende mate afhankelijk zijn van de diensten van enkele grote Amerikaanse techbedrijven: naast clouddiensten ook software, AI-tools en apparatuur. Dit maakt de samenleving kwetsbaar. Er zijn risico’s met acute consequenties, zoals uitval van systemen of het feit dat de Amerikaanse overheid wettelijk toegang tot data kan eisen. Onderzoekers van het Rathenau Instituut zien daarnaast dat publieke organisaties geleidelijk aan de regie over de kernprocessen in hun werk verliezen, bijvoorbeeld omdat de controle over de werking van systemen afneemt en de onderhandelingsruimte ten opzichte van big tech-bedrijven beperkt is.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>“De urgentie van digitale afhankelijkheid is voelbaar, maar het is ook zaak te kijken naar wat zich schijnbaar in de luwte afspeelt: een verlies van regie over publieke sectoren”, aldus Quirine van Eeden, onderzoeker bij het Rathenau Instituut. “De zeggenschap van leerkrachten, ambtenaren, of journalisten over hoe zij hun taken uitvoeren, de keuzes die ze daarbij maken en de prioriteiten die zij leggen, kan door digitale afhankelijkheid onder druk komen te staan.”\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het Rathenau Instituut concludeert dat publieke organisaties en beleidsmakers werk moeten maken van digitale autonomie. Daarvoor zijn ander beleid én een andere inkooppraktijk nodig. Big tech-bedrijven profiteren van factoren, zoals schaal- en leereffecten, een enorme hoeveelheid geld en rekenkracht en strategieën om hun marktpositie te bestendigen. De combinatie van deze factoren leidt ertoe dat grote techbedrijven een alsmaar stevigere positie krijgen. De explosieve groei van generatieve AI-toepassingen kan deze dynamiek nog verder versterken. Het inkoopbeleid bij organisaties in publieke domeinen kan groei van alternatieve techbedrijven bevorderen. Overheidsbeleid zal daarnaast gericht moeten zijn op het scheppen van voorwaarden voor de ontwikkeling en groei van alternatieve diensten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het onderzoek van het Rathenau Instituut heeft de vorm van een drieluik. Deel 1 is een analyse van de macht van grote techbedrijven: het rapport \u003Cem>Achter de macht van big tech\u003C\u002Fem>. Deel 2 is een visueel overzicht van de toenemende digitale afhankelijkheid in uiteenlopende publieke sectoren en de consequenties daarvan. Deel 3 bevat aanbevelingen om digitale autonomie op te bouwen: het rapport \u003Cem>Koers zetten richting digitale autonomie\u003C\u002Fem>. Het onderzoek is gebaseerd op literatuurstudie, interviews en gesprekken met experts, beleidsmakers en belanghebbenden. Het Rathenau Instituut nodigt beleidsmakers en publieke organisaties uit tot een gesprek over hoe zij de regie over kernprocessen in publieke sectoren kunnen behouden en versterken.\u003C\u002Fp>\u003C\u002Fp>","De recent gepubliceerde Nederlandse Digitaliseringsstrategie bevat een aantal punten waar het Rathenau instituut ook op uit komt in het drieluik: van digitale afhankelijkheid naar digitale autonomie. Voorbeelden zijn het inzetten op soevereine clouddiensten, collectief aanbesteden van IT-diensten en investeren in IT-kennis. Het Rathenau Instituut benadrukt dat het belangrijk is scherp te blijven op de uitvoering van deze plannen, en steeds te blijven toetsen op digitale autonomie. Dan de beperkingen van de NDS: die gaat alleen over het gebruik van AI en cloudtechnologieeen door de overheid. Maar het probleem van digitale afhankelijkheid speelt veel breder in de samenleving – onderwijs, zorg, nieuwsmedia – en op meerdere lagen van de stack. Deze publieke domeinen zouden ook gebaat zijn bij maatregelen die hun regie helpen vergroten. Zie verder ‘Koers zetten richting digitale autonomie’.\n\nVoor meer informatie: Arno Ottevanger, hoofd communicatie van het Rathenau Instituut: 06-30306088 (bereikbaar vanaf 06.00 uur), a.ottevanger@rathenau.nl",[15],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002Fba42570f-2c82-4726-81d6-b806a9931b0a\u002FPC3442RathenauPraatplaatBigTechschets05DMV6.pdf","Den Haag","https:\u002F\u002Fwww.rathenau.nl\u002Fnl\u002Fdigitalisering\u002Fsamenleving-kwetsbaar-digitale-afhankelijkheid-meer-dan-cloud-bij-de-overheid","7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123",[20],{"id":21,"title":22},"16100","IT, tech en social media","De samenleving dreigt door de digitale afhankelijkheid van enkele grote technologiebedrijven de regie te verliezen over kernprocessen in het onderwijs, de zorg ","",[26,37,48,55,64,73,80,89,100,107],{"id":27,"title":28,"pubDate":29,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":30,"orgId":18,"branches":32,"description":36},"5d84a77f-afd1-4791-9cde-01a15ad1e9e6","Vertrouwen in wetenschap onverminderd hoog","2026-09-29T10:51:45.915+02:00",[31],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F5d84a77f-afd1-4791-9cde-01a15ad1e9e6\u002FVertrouwenindewetenschap2026RathenauInstituut1.pdf",[33],{"id":34,"title":35},"47100","Wetenschap","Nederlanders geven in 2026 gemiddeld een 7,4 voor hun vertrouwen in de wetenschap. Dat was een jaar geleden 7,5. De rechtspraak volgt met een 6,4 (was 6,5). Dat",{"id":38,"title":39,"pubDate":40,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":41,"orgId":18,"branches":43,"description":47},"506cc743-5414-455c-a07a-c795634eeea6","'Meer bevoegdheden voor AIVD en MIVD betekenen minder bescherming voor burgers'","2026-09-03T16:12:16.627+02:00",[42],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F506cc743-5414-455c-a07a-c795634eeea6\u002FRathenauInstituutIInbrengCDIVDaangelegenhedenIBerichtaanhetparlement.pdf",[44],{"id":45,"title":46},"28100","Politiek en overheid","Nieuwe dreigingen, meer bevoegdheden. Dat is de strekking van een nieuw wetsvoorstel over de taken van de AIVD en de MIVD. Maar dat kan ten koste gaan van de gr",{"id":49,"title":50,"pubDate":51,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":18,"branches":52,"description":54},"044cdcc4-6cde-41fb-a5cf-896fe0cc0eec","Begrens de invloed van digitale technologie rond relaties","2026-06-22T10:18:55.257+02:00",[53],{"id":21,"title":22},"Bepaal de grenzen van AI en digitale technologie in ons emotionele, sociale en liefdesleven. Zorg daarbij dat digitale technologie onze sociale relaties verrijk",{"id":56,"title":57,"pubDate":58,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":59,"orgId":18,"branches":61,"description":63},"61958cf9-5ab1-4971-95e4-b9d8ea18e4fa","'Kokervisie belemmert effectieve aanpak online misinformatie'","2026-06-10T16:45:34.127+02:00",[60],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F61958cf9-5ab1-4971-95e4-b9d8ea18e4fa\u002FWikkenenwetenRathenauInstituut.pdf",[62],{"id":21,"title":22},"Online misinformatie leidt tot gevaarlijke situaties rond zwangerschap en bevalling, bleek onlangs uit onderzoek van RTL Nieuws. Niet alleen verloskundigen en k",{"id":65,"title":66,"pubDate":67,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":68,"orgId":18,"branches":70,"description":72},"e993271a-f3a3-4f5f-af16-a332059a562c","Offline ervaringen beïnvloeden geloof in misinformatie op sociale media","2026-06-09T09:16:52.499+02:00",[69],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002Fe993271a-f3a3-4f5f-af16-a332059a562c\u002FWikkenenwetenRathenauInstituut.pdf",[71],{"id":21,"title":22},"Of mensen misinformatie op sociale media geloven, hangt voor een belangrijk deel samen met hun ervaringen in de offline wereld. Wie negatieve gevolgen van misin",{"id":74,"title":75,"pubDate":76,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":18,"branches":77,"description":79},"6290a37c-c06e-4090-ae6f-1c468c9577f0","Rathenau Instituut opent prijs ter versterking van democratisch debat over technologie","2026-06-04T12:01:17.427+02:00",[78],{"id":34,"title":35},"Vandaag stelt het Rathenau Instituut de nieuwe nominatieronde open van de Melanie Petersprijs. De prijs is bedoeld voor personen die een belangrijke bijdrage le",{"id":81,"title":82,"pubDate":83,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":84,"orgId":18,"branches":86,"description":88},"0c1398ce-7651-4f04-868d-7f60bef30539","'De Embryowet is aangepast, maar de belangrijkste vraag bleef liggen'","2026-06-04T08:30:00.036+02:00",[85],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F0c1398ce-7651-4f04-868d-7f60bef30539\u002FEmbryosonderdeloepRathenauInstituut.pdf",[87],{"id":45,"title":46},"Deze week stemde de Tweede Kamer over aanpassingen in de Embryowet. Met de nieuwe wettelijke definitie van een embryo is het politieke debat hierover voorlopig ",{"id":90,"title":91,"pubDate":92,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"imageUrls":93,"orgId":18,"branches":95,"description":99},"6b3413b9-18aa-4666-8f2d-3520bf91881b","Nederlander kijkt breder naar embryo-onderzoek dan politiek","2026-05-28T10:31:19.075+02:00",[94],"https:\u002F\u002Forder.perssupport.nl\u002Ffile\u002Fpressrelease\u002F7e64fa8b-4f93-4e1c-8143-afc5d5a16123\u002F6b3413b9-18aa-4666-8f2d-3520bf91881b\u002FEmbryosonderdeloepRathenauInstituut.pdf",[96],{"id":97,"title":98},"38100","Algemeen nieuws","Nederlanders kijken breder naar onderzoek met embryo's dan de politiek. Dat blijkt uit de publicatie 'Embryo's onder de loep' van het Rathenau Instituut. Het ra",{"id":101,"title":102,"pubDate":103,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":18,"branches":104,"description":106},"90e9cb7a-ac16-4f8e-9a31-be5828a066c8","'Nú richtlijnen nodig voor het gebruik van AI in de wetenschap'","2026-05-20T09:00:00.031+02:00",[105],{"id":34,"title":35},"Er zijn dringend richtlijnen nodig voor verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie in de wetenschap. Onverantwoord gebruik van AI ondermijnt de betrouwba",{"id":108,"title":109,"pubDate":110,"logoUrl":8,"thirdParty":11,"orgId":18,"branches":111,"description":113},"986de42c-f170-42ea-8ccd-ecaaa3f72d18","Zicht op gevolgen overheidsdigitalisering moet beter  ","2026-05-19T13:52:59.306+02:00",[112],{"id":45,"title":46},"De Nederlandse overheid scoort over het algemeen goed op internationale ranglijsten die randvoorwaarden meten van overheidsdigitalisering. Maar de ranglijsten b"]