Volwassenen die zes weken lang iedere nacht ongeveer tachtig minuten minder sliepen, kwamen gemiddeld 0,45 kilogram aan en brachten meer tijd zittend door. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek van Columbia University. De uitkomsten zijn ook voor Nederland van belang, waar volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek ruim een kwart van de bevolking van 12 jaar en ouder slaapproblemen heeft.
Afbeeldingsbron: Pexels
Volgens de meest recente Gezondheidsenquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek had in 2024 26,1 procent van de Nederlanders last van slaapproblemen. Het gaat daarbij om moeite met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden. Het percentage zegt niet hoeveel Nederlanders structureel te weinig uren slapen, maar geeft wel aan dat slaapproblemen veel voorkomen. Tussen 2017 en 2024 is het aandeel mensen met slaapproblemen bovendien toegenomen.
Het nieuwe onderzoek werd uitgevoerd door wetenschappers van Columbia University en is begin juli gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Annals of Internal Medicine. De onderzoekers voegden de resultaten samen van twee gerandomiseerde onderzoeken met in totaal 95 volwassenen.
De deelnemers waren twintig jaar of ouder, hadden een verhoogd risico op hart- en vaatziekten of stofwisselingsziekten en sliepen gewoonlijk minstens zeven uur per nacht. Zij volgden twee onderzoeksperioden van ieder zes weken, met daartussen een onderbreking van meerdere weken.
Tijdens de ene periode hielden de deelnemers hun gebruikelijke slaapritme aan. Tijdens de andere periode moesten zij iedere avond anderhalf uur later naar bed gaan. In de praktijk daalde hun slaapduur gemiddeld met 78,4 minuten per nacht.
De onderzoekers registreerden de slaapduur en lichamelijke activiteit met een monitor om de pols. Daarnaast maten zij onder meer het lichaamsgewicht, de middelomtrek, het totale lichaamsvolume en de hoeveelheid van verschillende hormonen in het bloed.
Na zes weken met minder slaap waren de deelnemers gemiddeld 0,45 kilogram zwaarder dan na de periode waarin zij voldoende sliepen. Hun middelomtrek was gemiddeld 0,52 centimeter groter en hun totale lichaamsvolume nam gemiddeld met 0,56 liter toe.
Ook steeg de hoeveelheid leptine in het bloed. Dit hormoon wordt onder meer door vetweefsel geproduceerd en speelt een rol bij de regulering van de energiebalans. De deelnemers brachten tijdens de periode met slaapbeperking bovendien dagelijks gemiddeld 17,2 minuten langer zittend door. Dat verschil bleef bestaan nadat rekening was gehouden met de extra tijd dat zij wakker waren.
De onderzoekers concluderen dat langdurige blootstelling aan een matig verkorte slaapduur kan leiden tot gewichtstoename. Zij stellen daarom dat voldoende slaap aandacht verdient binnen programma’s die zijn gericht op gewichtsbeheersing en het voorkomen van hart-, vaat- en stofwisselingsziekten.
Het onderzoek richtte zich niet op de invloed van matrassen, toppers of hoofdkussens. De inrichting van de slaapomgeving kan voor consumenten wel een praktische factor zijn bij het verbeteren van hun slaapcomfort. Volgens Slaapwijsheden.nl kan een topdekmatras extra zachtheid en drukverdeling bieden wanneer het onderliggende matras nog in goede staat is.
Topperwijzer benadrukt daarbij dat een topper geen vervanging is voor een doorgezakt of versleten matras. Een topper kan het liggevoel van een te hard of te zacht matras aanpassen, maar lost problemen met de onderliggende matrasconstructie niet op.
Ook het hoofdkussen moet aansluiten bij de persoonlijke slaapsituatie. Volgens Hoofdkussenwijzer zijn onder meer de slaaphouding, schouderbreedte, lichaamsbouw en het gebruikte matras van belang bij het bepalen van een passende kussenhoogte.
De onderzoekers wijzen erop dat de gemeten verschillen relatief klein waren. De onderzoeksperiode van zes weken was mogelijk te kort om veranderingen in de verdeling van lichaamsvet vast te stellen. Ook was de groep deelnemers te klein om verschillen tussen afzonderlijke groepen uitgebreid te kunnen analyseren.
Bronnen:
Skimping on Sleep Leads to Weight Gain
https://www.cuimc.columbia.edu/news/skimping-sleep-leads-weight-gain
De Staat van Volksgezondheid en Zorg: Slaapproblemen