Gerechtsdeurwaarders bereiken een groep mensen met problematische schulden die niet altijd via bestaande routes in beeld kwam. Van de mensen die na een verwijzing door een gerechtsdeurwaarder daadwerkelijk in gesprek kwamen met de gemeente, was bijna de helft niet eerder bekend bij schuldhulpverlening of vroegsignalering. Dat blijkt uit de pilot ketenverwijzing bij schuldenproblematiek, waarvan de resultaten vandaag zijn gepubliceerd.
De pilot werd uitgevoerd door acht gerechtsdeurwaarderskantoren en zes gemeenten, in samenwerking met de KBvG en de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Justitie en Veiligheid.
Nieuwe route naar hulp
Van de mensen die na een verwijzing door een gerechtsdeurwaarder daadwerkelijk in gesprek kwamen met de gemeente, was bijna de helft niet eerder bekend bij schuldhulpverlening of vroegsignalering. De pilot laat daarmee zien dat gerechtsdeurwaarders een aanvullende route naar hulp kunnen vormen voor mensen met problematische schulden.
De pilot is opgezet door de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG) en in samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het ministerie van Justitie en Veiligheid. De pilot werd uitgevoerd door acht gerechtsdeurwaarderskantoren in samenwerking met gemeenten in Amsterdam, Breda, Den Haag, Helmond, Nijmegen en Weert.
Het onderzoek is uitgevoerd door het lectoraat Schulden en Incasso van de Hogeschool Utrecht, onder leiding van Nadja Jungmann. Voor het onderzoek zijn gegevens van 459 huisbezoeken geanalyseerd. Daarnaast zijn 15 gerechtsdeurwaarders, zes deelnemers uit de pilot en ervaringsdeskundigen geïnterviewd.
Wat er gebeurde aan de deur
In totaal werden 459 huisbezoeken afgelegd in het kader van de pilot. Tijdens die bezoeken keken gerechtsdeurwaarders verder dan alleen de openstaande vordering. Zij onderzochten of er signalen waren van bredere schuldenproblematiek en bespraken of iemand de situatie nog zelf kon oplossen.
Wanneer dat niet het geval leek, legde de gerechtsdeurwaarder uit welke hulp beschikbaar is en vroeg hij toestemming om de persoon met schulden in contact te brengen met de gemeente. Vervolgens nam de gemeente zelf contact op.
In ongeveer de helft van de gesprekken waarin een inschatting kon worden gemaakt, zagen gerechtsdeurwaarders signalen dat schuldhulpverlening passend kon zijn. Van deze groep stond bijna de helft open voor een verwijzing naar de gemeente. Uiteindelijk kwamen 47 mensen daadwerkelijk in gesprek met de gemeentelijke schuldhulpverlening. Dat is ongeveer een kwart van de mensen voor wie een verwijzing zinvol werd geacht.
Het belang van persoonlijk contact
Het gesprek aan de deur bleek vaak een belangrijk moment. Een gerechtsdeurwaarder belde bijvoorbeeld aan bij een man van begin dertig die aangaf zijn schulden zelf op te lossen. Tijdens het gesprek zag de gerechtsdeurwaarder ongeopende enveloppen op tafel liggen. Door hierover in gesprek te gaan, bleek dat er meer schulden waren en dat het overzicht ontbrak. Pas toen ontstond ruimte om hulp te bespreken.
Voorzitter Chris Bakhuis:
"Gerechtsdeurwaarders komen bij mensen thuis op momenten waarop financiële problemen vaak zichtbaar worden. Deze pilot laat zien dat juist dat contactmoment kan helpen om schulden bespreekbaar te maken en mensen naar passende hulp te begeleiden."
Waarom mensen wel of geen hulp wilden
Mensen die instemden met een verwijzing noemden vaak rust en overzicht als reden. Zij wilden weer grip krijgen op hun situatie en zochten ondersteuning.
Mensen die afzagen van hulp dachten vaak dat zij hun problemen zelf konden oplossen. Daarnaast speelden schaamte, wantrouwen en negatieve verwachtingen over schuldhulpverlening regelmatig een rol.
Wat dit betekent voor de praktijk
De pilot laat zien dat gerechtsdeurwaarders tijdens huisbezoeken regelmatig mensen tegenkomen met problematische schulden die nog niet in beeld zijn bij hulpverlening. Ook blijkt dat persoonlijk contact, goede samenwerking en snelle opvolging door gemeenten belangrijke voorwaarden zijn om mensen daadwerkelijk naar hulp toe te leiden.
De resultaten laten zien dat gerechtsdeurwaarders een rol kunnen spelen bij het eerder bereiken van mensen met problematische schulden. Tegelijkertijd benadrukt de pilot het belang van goede samenwerking tussen gemeenten, gerechtsdeurwaarders en andere betrokken partijen binnen de schuldenketen.