Gendia: subsidieregeling NIPT Nederlandse overheid is staatssteun
Regeling beperkt tevens keuzevrijheid van zwangere vrouwen in Nederland
Antwerpen, 30 maart 2017 - Gendia, een in België gevestigd laboratorium dat verschillende genetische tests aanbiedt, waaronder de niet-invasieve prenatale test (NIPT), start een kort geding tegen de Staat der Nederlanden in verband met een subsidieregeling die de Staat per 1 april in werking wil laten treden. Gendia is van mening dat deze subsidieregeling in strijd is met artikel 107 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) en daarmee ongeoorloofde staatssteun oplevert.
Met deze subsidieregeling zal alleen aan de acht Nederlandse universitair medische centra (UMC's) subsidie verleend worden voor het verrichten van de NIPT als eerste prenatale test. De NIPT zal de combinatietest, die momenteel als eerste prenatale test wordt ingezet, vervangen. Met deze subsidieregeling is €26 miljoen per jaar gemoeid. De subsidieregeling is zodanig geformuleerd dat andere laboratoria die momenteel de NIPT verzorgen, geen aanspraak op deze subsidie kunnen maken. Dat de regeling als proefbevolkingsonderzoek is vormgegeven en er een vergunning voor is, verandert niets aan het feit dat het om staatssteun gaat.
De Staat stelt dat het aanbieden van de NIPT aangemerkt kan worden als een dienst van algemeen economisch belang (DAEB), waardoor er geen sprake zou zijn van staatssteun. Deze redenering houdt echter geen stand. De markt voorziet namelijk al, in ieder geval door middel van Gendia, in een goede mogelijkheid om de NIPT uit te voeren. Bovendien voldoet de regeling niet aan de criteria die het Europese Hof van Justitie voor een DAEB heeft ontwikkeld.
Een dergelijke steunmaatregel moet vooraf ter beoordeling aangemeld worden bij de Europese Commissie, waarna de steunmaatregel al dan niet uitgevoerd mag worden. Aangezien de subsidieregeling niet is aangemeld, kan de Nederlandse rechter op grond van het recht van de Europese Unie de uitvoering van de subsidieregeling schorsen totdat de Europese Commissie haar eindoordeel heeft gegeven.
Gendia meent dat de Staat door middel van de subsidieregeling de Nederlandse markt probeert af te schermen voor (buitenlandse) marktpartijen, zoals Gendia. Een laboratorium dat jarenlange en succesvolle ervaring heeft met het uitvoeren van een kwalitatief hoogwaardige NIPT. Het gaat om een test die bovendien goed toegankelijk is voor Nederlandse vrouwen via meer dan 200 priklocaties in Nederlandse ziekenhuizen, laboratoria en via vele verloskundigen in heel Nederland. Gendia heeft de Nederlandse rechter daarom in kort geding verzocht om de uitvoering van de subsidieregeling op te schorten totdat de Europese Commissie een eindoordeel heeft gegeven.
Volgens Gendia wordt de Nederlandse zwangere vrouw met de nieuwe subsidieregeling verder een keuzemogelijkheid onthouden. De NIPT die Gendia aanbiedt (de Harmony test van het vooraanstaande Amerikaanse laboratorium Ariosa Diagnostics) is wereldwijd al ruim één miljoen keer uitgevoerd en heeft een hoge specificiteit en sensitiviteit. De Harmony test, met een uitslag na 1 à 2 weken, is de meest gevalideerde NIPT wereldwijd. Het is daarnaast niet bekend wat de betrouwbaarheid is van de NIPT die de UMC's zullen aanbieden. Op dit moment is het voor zwangere vrouwen dus niet duidelijk of de NIPT van de UMC's dezelfde kwaliteit heeft als die van Gendia.
Zwangere vrouwen moeten vrij voor de test van Gendia kunnen kiezen, en daartoe moet ook de NIPT van Gendia worden gesubsidieerd. Het is uitermate wrang dat de NIPT van de UMC's goedkoper wordt aangeboden door middel van het verlenen van staatssteun en dat een NIPT die zich wereldwijd al wel heeft bewezen, voor Nederlandse vrouwen minder bereikbaar wordt.