De Universiteitsbibliotheek (UB) van Universiteit Leiden heeft een zeer bijzondere plattegrond van het Nederlandse eiland Dejima in Japan verworven. De handgetekende plattegrond van de handelspost van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) dateert uit ongeveer 1720 en is de oudst bekende plattegrond van Dejima. De plattegrond is een belangrijke bron voor onderzoek naar de Japans-Nederlandse geschiedenis.
Handgetekende plattegrond van het Nederlandse eiland Dejima voor de kust van Nagasaki in Japan uit ongeveer 1720, Dejima Ezu, Or. 28.617. foto: Universitaire Bibliotheken Leiden
Gedetailleerde plattegrond
Op de handgetekende plattegrond van 87 bij 38 cm is het waaiervormige eiland zeer gedetailleerd weergegeven. Rond de centrale straat zijn woonhuizen, pakhuizen en waterputten zichtbaar. Daarnaast zijn de aanmeerhaven, een paardenstalling en de enige brug naar het vaste land afgebeeld. De plattegrond is in ongeveer 1720 voor Japanse ambtenaren gemaakt om controle op het Nederlandse eiland en de bewoners te kunnen uitoefenen. Het is een soort kadastrale plattegrond: bij elk gebouw staat aangegeven wie er woonde en hoeveel belasting er moest worden betaald. De plattegrond is voorzien van diverse opgeplakte flapjes met wijzigingen in de namen van personen. Een indicatie dat de plattegrond gedurende langere tijd is aangepast.
Waaiervormig eiland
Dejima was een kunstmatig aangelegd waaiervormig eiland voor de kust van Nagasaki in Japan. Het eiland was ongeveer zo groot als de Dam in Amsterdam. Vanaf 1641 tot en met 1859 was Dejima een Nederlandse handelspost en was het eiland de enige locatie waar contact tussen Japan en de westerse wereld was toegestaan. Alle andere westerse mogendheden was de toegang tot Japan geheel ontzegd. De Nederlanders leefden op Dejima onder strenge beperkingen. Er mocht maar een klein aantal van hen op het eiland verblijven - hooguit twintig man - en ze mochten het eiland vrijwel niet verlaten. Op Dejima werkten daarnaast ongeveer 270 Japanners waaronder vertalers, leveranciers van voedsel, koks, bedienden, brandwachten, poortwachters, dragers en courtisanes.
Collectie kaarten en atlassen
De handgetekende plattegrond van Dejima is een prachtige aanvulling op de rijke collectie Japanse handschriften, gedrukte werken, kaarten en atlassen van de UB Leiden. Een gedetailleerde plattegrond van Dejima zoals deze ontbrak nog in de collectie. De aanschaf van de plattegrond is mogelijk gemaakt door een anonieme particuliere schenking aan het Leids Universiteits Fonds.
Scans van de voorzijde en achterzijde van plattegrond Dejima zijn te vinden op: https://catalogue.leidenuniv.nl/permalink/31UKB_LEU/1pfk69f/alma9940602081102711