Er is een verschuiving van macht en middelen gaande in de samenleving. 125 van de 390 gemeenten in Nederland hebben buurtrechten ingevoerd. Rechten waarmee inwoners onder meer makkelijker publieke diensten kunnen overnemen, buurthuizen en parken in gebruik kunnen nemen en toegang tot geld hebben. Dit blijkt uit de online buurtrechtenkaart die het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) vandaag publiceert.
“Veel gemeenten gaan nu echt een stap verder met participatie”, zegt Thijs van Mierlo van het LSA. “Inwoners krijgen zeggenschap en eigenaarschap in veel gemeenten. Helaas is er wel een groot verschil tussen gemeenten. In sommige steden zijn er nog geen stappen gezet om de democratische spelregels te veranderen.”
Het LSA heeft aan alle gemeenten in Nederland gevraagd wat zij doen op het gebied van buurtrechten. De informatie die ze hebben ontvangen heeft het in een online kaart gezet. Hierop is te zien welke gemeente wat doet op het gebied van buurtrechten.
De buurtrechten en hoeveel gemeenten ze (deels) hebben ingevoerd
- Recht om uit te dagen (right to challenge) - 70 gemeenten
- Recht op gebouwen en publieke ruimtes - 55 gemeenten·
- Toegang tot geld - 42 gemeenten
- Open overheid - 42 gemeenten
- Recht op buurtplanning - 30 gemeenten
- Zelfgekozen ondersteuning - 8 gemeenten
In 2012 is er voor het eerst ingezet op het invoeren van buurtrechten. Het LSA beschreef welke rechten bewonersgroepen zouden moeten hebben om hun werk in de wijken uit te kunnen voeren, ook in crisistijd. ‘Nu steeds meer wordt ingezet op burgerkracht en burgerverantwoordelijkheid is het duidelijk dat de verhoudingen scheef zijn. Dat bewoners uit een wijk bijvoorbeeld lijdzaam moeten toezien hoe hun buurthuizen wegbezuinigd worden, terwijl ze het zelf zouden willen en kunnen overnemen. Door het invoeren van buurtrechten worden de scheve verhoudingen recht getrokken’, betoogde het LSA destijds.
Veel middelgrote gemeenten
Nu heeft bijna een derde van de Nederlandse gemeenten een of meerdere buurtrechten ingevoerd volgens de gegevens op de kaart. Opvallend is dat dit met name middelgrote gemeenten zijn. Zo is Breda ver evenals gemeente Tilburg. “We zien dat het gedachtegoed aanslaat”, aldus Van Mierlo. “Maar we zien ook dat er nog veel gemeenten niet of amper meedoen. Er is nog een flinke slag te maken.”
Het LSA helpt gemeenten en actieve bewoners om buurtrechten in te zetten. Onder meer door een Routekaart Buurtrechten te publiceren, waar de online Buurtrechtenkaart een onderdeel van is, een kennisbank Buurrechten online te zetten en door de bijeenkomst ‘Buurtrechten - Hoe scoort jouw gemeente’ te organiseren waar bewoners en raadsleden informatie op maat krijgen over het inzetten van buurtrechten in hun gemeente.