De energierekening blijft richting 2050 flink stijgen. Vooral huishoudens en mkb-bedrijven die niet kunnen verduurzamen of hun energiegebruik kunnen aanpassen, worden hierdoor hard geraakt. Daarom is overheidsingrijpen nodig. Dat blijkt uit het onderzoek Energierekening van de toekomst, dat de provincie Zuid-Holland samen met partners heeft laten uitvoeren.
Netkosten blijven stijgen
Een belangrijke ontwikkeling is de sterke stijging van de nettarieven. De grote investeringen in het elektriciteitsnet leiden ook op langere termijn tot hogere netkosten. In Nederland worden deze kosten vooral betaald door kleinverbruikers, zoals huishoudens en mkb-bedrijven. Ook bij gas komt de stijging vooral door hogere netkosten. Daardoor gaat ook de gasrekening de komende jaren sterk omhoog.
Niet iedereen wordt even hard geraakt
Tegenover de stijgende netkosten staat dat de elektriciteitsprijs, los van de nettarieven, in de toekomst waarschijnlijk lager wordt. De prijs gaat wel sterker schommelen. Mensen en bedrijven die hun energiegebruik daarop kunnen aanpassen, kunnen van die schommelingen profiteren. Dat kan bijvoorbeeld met zonnepanelen, een energiemanagementsysteem, slim laden of een batterij. Wie die mogelijkheden niet heeft, ziet de energierekening sneller oplopen.
Ook voor huishoudens met zonnepanelen verandert er iets. Het terugleveren van elektriciteit levert in de toekomst niets extra’s meer op. De 2,5 miljoen huishoudens met zonnepanelen blijven wel profiteren van de stroom die zij zelf opwekken en gebruiken. Met een batterij kunnen zij hun zelf opgewekte stroom nog beter benutten. Huishoudens met een warmtepomp zijn in de toekomst relatief beter uit dan huishoudens die gas blijven gebruiken.
Overheidsbeleid kan verschil maken
Hoe de stijgende energiekosten uiteindelijk uitpakken, hangt af van de keuzes die overheden nu maken. Als het beleid niet verandert, lopen de energiekosten voor vrijwel iedereen op. De grootste stijging komt terecht bij mensen die niet kunnen of willen verduurzamen. Ook huurders, het midden- en kleinbedrijf en mensen met een smalle beurs worden relatief hard geraakt.
Voor de provincie Zuid-Holland ligt een inclusieve en eerlijke energietransitie aan de basis van het beleid. In de praktijk werkt de provincie aan collectieve warmte, aan decentrale ontwikkeling van het energiesysteem en stimuleert de provincie initiatieven om lokaal energie op te wekken, te delen en te besparen. Samen met gemeenten wordt gewerkt aan verduurzaming van woningen en bedrijven en aan energiearmoede.
Beleidskeuzes nodig
Het onderzoek brengt verschillende beleidsopties in kaart. De Zuid-Hollandse gedeputeerde Arno Bonte (Energie) benadrukt dat een transitie alleen succesvol kan zijn als de lusten en de lasten eerlijk worden verdeeld. “Het rapport laat zien dat huishoudens met lage inkomens en kleine bedrijven extra hard dreigen te worden geraakt door explosief stijgende energielasten. Dat is een tikkende sociale tijdbom. Een actieve inzet van de overheid is nodig om dat te voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan een isolatieoffensief voor oude woningen, de aanleg van collectieve warmtenetten en het ondersteunen van lokale energiecoöperaties.”
Op de volgende punten is ander beleid cruciaal:
-
- Betaalbaarheid voor inwoners en mkb moet de hoogste prioriteit geven
- Met voorrang inzetten op verduurzaming bij de meest kwetsbare groepen, en zorgen dat niemand deze winter in de kou zit omdat ze het niet kunnen betalen.
- Zorgen dat de hogere netkosten door uitbreiding van het elektriciteitsnet niet vooral bij inwoners en mkb neerslaan.
- Nadrukkelijker sturen op decentrale ontwikkeling van het energiesysteem (en daarmee het beperken van netuitbreidingen) en zorgen dat de voordelen van lokale opwek en lokale balans ook beloond worden.
Over het onderzoek
Het onderzoek Energierekening van de toekomst is uitgevoerd in opdracht van de provincie Zuid-Holland, werkgeversorganisatie VNO-NCW, het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NPRES) en Stichting Warmtenetwerk.