Mevrouw De Vries is 81. Ze woont zelfstandig, maar haar dochter maakt zich zorgen. Er is een plek vrij in een woonzorgcomplex aan de rand van de wijk, maar de wachtlijst voor zorg thuis is lang en het complex voelt meer als een instelling dan als een thuis. “Ze wil gewoon onder de mensen zijn”, zegt haar dochter. “Niet opgesloten zitten met mensen die allemaal dezelfde zorg nodig hebben.”
Dit dilemma is herkenbaar voor iedereen die werkt aan wonen met zorg. De sector staat voor een grote opgave: meer woningen, meer zorgplekken, minder budget en minder personeel. De reflex is vaak: sneller bouwen en groter opschalen. Maar de echte vraag is niet alleen hoeveel we bouwen, maar vooral wat we bouwen.
Verouderd zorgmodel
De zorg verandert fundamenteel. Van verblijf naar zorg thuis, van uniforme arrangementen naar maatwerk, van instituten naar het dagelijks leven van mensen. Toch worden nog altijd woonzorggebouwen ontwikkeld op basis van een zorgmodel dat snel veroudert. Dat geeft schijnzekerheid: de businesscase klopt zolang het beleid hetzelfde blijft. Maar dat beleid verandert.
Vastgoed bepaalt hoe mensen samenleven, hoe zorg wordt georganiseerd en welke keuzes later nog mogelijk zijn. Een gebouw dat alleen functioneert binnen een aflopend systeem, beperkt de bestuurlijke ruimte en sluit mensen in, letterlijk en figuurlijk. Daarom is de eerste vraag niet: hoe krijgen we dit financieel rond? Maar: welk vastgoed past bij hoe inwoners straks willen wonen en leven?
Gemeenschap
In Hillegom laat woonleefcomplex Olympia zien hoe het anders kan. Daar wonen mensen met en zonder zorgvraag samen. Ze delen voorzieningen, ontmoeten elkaar en helpen elkaar. De zorg is aanwezig waar nodig, maar niet leidend. Het ontwerp vertrekt niet vanuit zorgplaatsen, maar vanuit gemeenschap.
Voor mevrouw De Vries betekent dat: een thuis, geen instelling. Buren die je kent. Een student die boodschappen doet. Zorg als het nodig is, maar niet als enige reden om ergens te wonen.
Dit vraagt scherpe keuzes op portefeuilleniveau. Welke locaties zijn toekomstbestendig, welke vragen transformatie? En welke passen niet meer bij de opgave van morgen?
Eerst kiezen, dan bouwen
Wie nu alleen kiest voor wat snel financieel haalbaar is, loopt het risico over tien jaar vast te zitten in vastgoed dat niemand meer dient. De volgorde is helder: eerst kiezen hoe mensen willen samenleven. Dan pas bouwen.