De discussie over verpleeghuiszorg gaat vaak over wachtlijsten, capaciteit en personeel. Maar uit onderzoek blijkt eigenlijk een nog pijnlijkere conclusie: in ons zorgsysteem moeten ouderen zich aanpassen aan het systeem, dat betekent bijvoorbeeld veel verhuizingen. In plaats daarvan zou het systeem de oudere moeten dienen en dat kan alleen als wonen, werken en welzijn als één geheel worden gezien.
Een woning is geen tussenstation
Voor iemand van negentig jaar is een verhuizing niet vergelijkbaar met een verhuizing op andere leeftijd. Het is het loslaten van routines, herkenning, sociale relaties en het gevoel van veiligheid. Als iemand binnen enkele maanden opnieuw moet verhuizen, laat dat zien dat we zorgplekken te vaak benaderen als bedden die gevuld moeten worden. Niet als een thuis waar iemand zijn laatste levensfase kan doorbrengen.
De echte vraag gaat over wonen
We blijven de discussie voeren vanuit zorgindicaties en zorgzwaarte, terwijl de kern van het probleem vaak ligt in vastgoed en woonconcepten. Veel locaties zijn ontworpen voor een andere generatie bewoners, een andere zorgvraag en een andere werkelijkheid. Daardoor moeten mensen verhuizen wanneer hun situatie verandert. Niet omdat zij weg willen, maar omdat het gebouw of het concept onvoldoende meebeweegt.
De vraag is dus: hoe creëren we woonomgevingen die kunnen meegroeien met veranderende behoeften, zodat verhuizen niet de standaardoplossing wordt?
Efficiëntie is niet hetzelfde als kwaliteit van leven
Vanuit systeemlogica is het begrijpelijk dat mensen eerst ergens geplaatst worden en later naar een beter passende locatie gaan. Vanuit menselijk perspectief is dat vaak precies verkeerd. Wat efficiënt lijkt voor de organisatie, kan ontwrichtend zijn voor de bewoner en diens naasten.
Van zorgplaatsen naar leefgemeenschappen
De toekomst ligt niet in gespecialiseerde gebouwen voor iedere afzonderlijke doelgroep, maar in leefgemeenschappen waarin ondersteuning kan worden toegevoegd naarmate de behoefte groeit. Dan blijft de bewoner waar hij woont en beweegt de zorg mee, in plaats van andersom.
Dat vraagt om een fundamenteel andere manier van denken over ouderenzorg. Niet vanuit de vraag waar een vrije plek beschikbaar is, maar vanuit de vraag hoe iemand zo lang mogelijk op dezelfde plek onderdeel kan blijven van zijn eigen gemeenschap.
Ontwerp wonen, welzijn en zorg als één geheel
Als een derde van de bewoners kort na opname weer moet verhuizen, dan hebben we geen zorgprobleem, maar een woonprobleem. De oplossing is niet een betere verhuisprocedure. De oplossing is om wonen, welzijn en zorg als één geheel te ontwerpen.