Oxfam Novib waarschuwt voor de ondermijnende invloed van de superrijken op de democratie, wereldwijd en in Nederland. In 2025 bereikte het gezamenlijke vermogen van miljardairs een record van 18,3 biljoen dollar, een stijging van 16%. Ook in Nederland nam het vermogen van de tien rijkste Quote 500-leden toe met 6,5 miljard euro. Deze extreme rijkdom staat in sterk contrast met de wereldwijde armoede: één op de vier mensen heeft regelmatig honger en bijna de helft van de wereldbevolking leeft in armoede. Oxfam laat zien hoe de superrijken hun miljardairsmacht gebruiken om politiek, media en economie naar hun hand te zetten. Zo heeft een klein groepje miljardairs aanzienlijke belangen in meer dan de helft van de grootste mediabedrijven en zijn 9 van de 10 social media platforms in bezit van 6 miljardairs. In het Nederlandse verkiezingsjaar zijn slechts 11 Quote 500-leden verantwoordelijk voor 20% van alle donaties aan politieke partijen, waarvan 86 procent naar centrum- of rechtse partijen ging. Door politieke invloed te kopen, sturen superrijken het beleid in hun eigen voordeel. Zo ontstaat een “geld-macht-spiraal” die de kloof tussen arm en rijk steeds verder verdiept en de fundamenten van onze democratie bedreigt.
Oxfam slaat alarm om miljardairsmacht bij start World Economic Forum
Dit blijkt uit het jaarlijkse internationale Oxfam ongelijkheidsrapport ‘Resisting the Rule of the Rich: Defending Freedom Against Billionaire Power’ en nieuw onderzoek van Oxfam Novib, ‘Rijker dan ooit, machtiger dan ooit. De politieke invloed van de rijken in Nederland’ naar de invloed van de superrijken in Nederland. Het is dit jaar voor het eerst dat ook zo’n nationaal onderzoek wordt gepubliceerd bij de start van het World Economic Forum in Davos vandaag.
“De invloed van superrijken wordt steeds groter. Ze zijn rijker dan ooit en zetten hun miljardairsmacht steeds zichtbaarder en schaamtelozer in. Wat vroeger achter de schermen gebeurde, gebeurt nu openlijk. Dat zien we bij Amerikaanse tech-miljardairs rond president Trump en bij Nederlandse ondernemersclubs die ‘de politiek een handje helpen’ om een rechts kabinet aan de macht te krijgen.De “geld-macht-spiraal” draait steeds sneller. Wereldwijd komen democratieën onder druk te staan doordat economische macht wordt omgezet in politieke macht, versterkt door controle over media en social media platforms. Ook in Nederland groeit de invloed van superrijken via forse partijdonaties, de draaideur tussen politiek en lobby, en beleid dat onder meer belastingontwijking voor miljardairs en bedrijven in stand houdt. De gewone burger betaalt de prijs en de democratie brokkelt af. Het is cruciaal om nu grenzen te stellen,” aldus Michiel Servaes, directeur van Oxfam Novib.
Wereldwijde versnelling van ongelijkheid onder Trump
De sterke stijging van het aantal miljardairs en hun vermogens valt samen met het presidentschap van Donald Trump, die sinds een jaar een actieve pro-miljardairsagenda uitrolt. Zo zijn de belastingen voor de superrijken in de VS verlaagd en verzet Trump zich tegen het internationaal zwaarder belasten van multinationals. Zijn presidentschap maakt duidelijk aan de rest van de wereld dat de macht bij de superrijken ligt. Uit het Oxfam ongelijkheids rapport ‘Resisting the Rule of the Rich: Defending Freedom Against Billionaire Power’ blijkt verder dat:
-
- Er voor het eerst meer dan 3.000 miljardairs ter wereld zijn.
- Het gezamenlijke vermogen van miljardairs sinds 2024 met 2,5 biljoen dollar is gestegen tot het astronomische bedrag van 18,3 biljoen dollar, dat is een 18 met 12 nullen. Dit is een stijging van 81 procent sinds 2020 en twee keer meer dan het totale vermogen van 3,6 miljard mensen bij elkaar.
- Het aandeel van de wereldbevolking dat in een autocratie leeft is tussen 2004 en 2024 met bijna 50% gestegen. Wereldwijd leven slechts drie op de tien mensen in een democratie, in 2004 was dat nog één op de twee.
- De stijging van het vermogen van miljardairs in 2025, een bedrag van 2,5 biljoen dollar, is ruim voldoende om extreme armoede in de wereld 26 keer uit te bannen.
Eerste Nederlandse ongelijkheidsrapport laat vergelijkbaar patroon zien
Voor het eerst publiceert Oxfam Novib dit jaar ook een nationaal ongelijkheidsonderzoek: ‘Rijker dan ooit, machtiger dan ooit. De politieke invloed van de rijken in Nederland’. Ook in Nederland groeit het vermogen van de superrijken: in 2025 steeg het totaal van de rijkste 500 Nederlanders van 253 naar 273 miljard euro, ze bezitten nu twee keer het jaarlijkse zorgbudget of vijf keer dat van onderwijs. Tien jaar geleden was hun gezamenlijke vermogen nog 92 miljard euro, een verdrievoudiging in een decennium. Uit het Oxfam Novib onderzoek naar de superrijken en hun politieke invloed in Nederland blijkt verder dat:
-
- De rijkste 500 Nederlanders hebben 9% van het totale vermogen van huishoudens, terwijl ze slechts 0,003% van de bevolking uitmaken. Daarmee bezitten ze vier keer zoveel als de armste 50%. Tegelijkertijd hebben meer dan een miljoen huishoudens schulden en neemt de armoede in Nederland weer toe.
- De superrijken gebruiken hun economische macht om de politiek te beïnvloeden. In het verkiezingsjaar 2025 zijn 11 (voormalig) Quote 500-leden of hun bedrijven verantwoordelijk voor 20% van het totaalbedrag aan grote giften van 5 miljoen euro dat politieke partijen hebben ontvangen.
- Deze giften kwamen vooral ten goede aan centrum en rechtse partijen: D66 ontving meer dan 300 duizend euro, Forum voor Democratie 200 duizend euro, en ook de VVD en JA21 kregen ieder minimaal een ton van de rijkste Nederlanders. In totaal doneerden Quote 500-leden of hun bedrijven bijna een miljoen euro aan politieke partijen, waarvan 86 procent naar centrum- of rechtse partijen ging en 14% naar linkse partijen.
- Van alle oud-Tweede Kamerleden, actief tussen maart 2021 en december 2023, ging bijna eenderde aan de slag als lobbyist voor het bedrijfsleven, een commerciële brancheorganisatie of lobbybureau. De VVD levert de meeste van deze lobbyisten; van de in totaal 99 gevonden lobbyfuncties werden er 28 door oud VVD-Kamerleden ingenomen.
“Ook in Nederland zien we een “geld-macht-spiraal” tussen vermogenden, grote bedrijven en de politiek. Gevolg is bijvoorbeeld dat – terwijl we formeel een progressief belastingstelsel kennen – de rijksten vaak buiten beeld blijven en zelfs minder belasting betalen dan de gewone Nederlander. Dit is geen toeval, maar het resultaat van jarenlange lobby. Wie denkt dat het hier niet zo’n vaart zal lopen als in de VS moet weten dat de patronen én de risico’s identiek zijn.” stelt Michiel Servaes.
Oxfam Novib roept de nieuwe Tweede Kamer en het toekomstige kabinet op om vermogensongelijkheid in Nederland aan te pakken, de invloed van de superrijken in te perken en de democratie beter te beschermen. Concreet roept Oxfam Novib op:
-
- Voer een progressieve vermogensbelasting vanaf 2% in op vermogens boven 2,3 miljoen euro, dit is de rijkste 1%. Zorg dat miljoenenerfenissen zwaarder worden belast en schaf de belasting voor kleine erfenissen af.
- Verbied giften door bedrijven aan politieke partijen en beperk giften van particulieren tot maximaal 2.500 euro. Dit in plaats van de 100.000 euro die nu is toegestaan.
- Voer een verplicht lobbyregister in dat volledig inzicht biedt in de lobbyactiviteiten van organisaties en bedrijven. Het register moet worden ingevuld door zowel de lobbyist als het Kamerlid.
- Kamerleden moeten verplicht 2 jaar ‘afkoelen’ voordat zij op hun voormalige politieke werkterrein als lobbyist aan de slag gaan. Zoals dit sinds 2026 ook geldt voor voormalig bewindspersonen.
- Bescherm de democratie door te investeren in essentiële pijlers van een democratische rechtsstaat: een vrije pers, onafhankelijke rechterlijke macht, stevige kennisinstellingen, een sterk maatschappelijk middenveld en de bescherming van grondrechten en vrijheden van alle burgers.