Utrecht, 30 juli 2026 – De afgelopen maanden is er een alarmerende toename van vervuiling in de Perzische Golf, de Straat van Hormuz en de Zwarte Zee als gevolg van gewapende conflicten op zee. Nieuwe wapentechnologieën, zoals maritieme drones, en veranderende tactieken leiden tot een groeiend aantal aanvallen op civiele scheepvaart, olie-installaties en maritieme infrastructuur. Dit resulteert in wijdverspreide olievervuiling die kwetsbare ecosystemen bedreigen, waaronder beschermde gebieden die essentieel zijn voor bijvoorbeeld dolfijnen, schildpadden en zeevogels. Het internationaal recht loopt achter op deze ontwikkelingen en moet aangescherpt worden om de zeeën en oceanen waar wij afhankelijk van zijn, beter te beschermen tijdens conflicten.
Van 28 februari tot 20 juli 2026 zijn er 59 aanvallen op civiele schepen, grotendeels olietankers, geregistreerd in de Perzische Golf. Dit is een flink contrast met een handvol incidenten dat het jaar ervoor plaatsvond. Een van de meest opvallende incidenten betrof een olielekkage van een gezonken Iraans vliegdekschip bij Bandar Abbas, waar zware stookolie maandenlang in beschermde mariene gebieden dreef. In de Zwarte Zee voert Oekraïne sinds eind 2025 een systematisch offensief tegen de schaduwvloot van Rusland, bestaande uit verouderde tankers die sancties ontwijken Tussen 7 en 20 juli zijn er 183 schepen aangevallen, waaronder 114 tankers. Op 16 juli 2026 werden twee grote ruwe-olie-tankers, de Louise 1 en de Banda, getroffen door Oekraïense drones, wat leidde tot branden en olielekkages. Ook aan de Oekraïense kant is ernstige milieuschade gemeld afgelopen jaren doordat verouderede Russische tankers zware olie lekten. Dit spoelde aan op de Oekraïense en Russische kuste, terwijl er door inzet van marineschepen en sonar duizenden dolfijnen zijn gedood.
De milieuschade beperkt zich niet tot de directe conflictgebieden. Ook in de buurt van Turkije en Bulgarije bedreigen de gevolgen van aanvallen op olietankers lokale ecosystemen. De olie uit de door de VS getorpedeerde Iraanse tanker DENA bereikte kustnatuurreservaat van Sri Lanka. Het ecosysteem voor de kust van Libië wordt bedreigd door een afdrijvende Russische tanker die is opgeblazen door Oekraïense drones.
‘De huidige conflicten laten zien dat moderne oorlogsvoering op zee menselijke slachtoffers maakt en ook langdurige schade toebrengt aan kwetsbare ecosystemen’ zegt Rolien Sasse, directeur van vredesorganisatie PAX. ‘De olielekkages in de Perzische Golf en de Zwarte Zee bedreigen niet alleen het mariene leven, maar ook de drinkwatervoorziening van miljoenen mensen die afhankelijk zijn van ontziltingsinstallaties. Daarom is het zo belangrijk dat de internationale gemeenschap nu actie onderneemt.’
De huidige ontwikkelingen benadrukken de noodzaak om de juridische bescherming van het mariene milieu tijdens gewapende conflicten te versterken. Van 5 tot 7 augustus 2026 organiseert het Internationale Rode Kruis in Jakarta onder leiding van Indonesië een grote bijeenkomst als onderdeel van van het Global Initiative to Galvanize Political Commitment to International Humanitarian Law. Er zal worden gesproken over hoe het internationaal recht beter kan worden toegepast om het milieu te beschermen tijdens zeeoorlogen. PAX zal hier actief aan onderdeel nemen.
Aanbevelingen
PAX doet vijf aanbevelingen aan staten om de milieuschade door zeeoorlogen te beperken:
- Verduidelijken van internationale wetgeving – bevestig dat milieuverplichtingen uit het VN-Verdrag inzake het Recht van de Zee (UNCLOS) en het internationale milieurecht van toepassing blijven tijdens gewapende conflicten op zee.
- Versterken van milieubescherming in niet-internationale conflicten – Maak duidelijk welke humanitaire verplichtingen gelden voor niet-statelijke gewapende groepen.
- Bescherming van mariene soorten en ecosystemen – Wijs ecologisch kritieke gebieden aan als gedemilitariseerde milieuzones.
- Verbeteren van monitoring en verantwoording – Maak gebruik van satellietobservatie en UNEP-richtlijnen om olielekkages systematisch te rapporteren en documenteren.
- Rapportage van broeikasgasemissies - militaire emissies vallen verplicht onder het VN-Klimaatverdrag (UNFCCC)
