Groninger Kerken neemt kerk, toren en kerkhof in Farmsum over

• Groninger Kerken

De Kerkenraad van de Protestantse Gemeente Delfzijl heeft besloten de kerk, de toren en het voormalige kerkhof van Farmsum op donderdag 19 november in eigendom over te dragen aan Groninger Kerken. Deze bijzondere gebeurtenis markeert het einde van jarenlang kerkelijk beheer door de Protestantse Gemeente Delfzijl en het begin van een nieuw hoofdstuk onder de zorg van Groninger Kerken.

Van scheve toren tot gouden zeemeerman

De oude toren van Farmsum stond ooit zo scheef dat hij een Gronings gezegde opleverde: ‘Zo schaif as toorn van Faarmsom’. In 1857 werd de oude toren vervangen door een nieuwe, naast de toenmalige middeleeuwse kerk. Het huidige kerkgebouw volgde in 1870. Zowel de kerk als de toren zijn aangewezen als rijksmonument. Wie tegenwoordig omhoogkijkt, ziet op de torenspits een opvallende verschijning: een vergulde zeemeerman met een kroon en een zwaard. Ook de toren zelf heeft een bewogen geschiedenis. Nadat de bliksem in 1928 brand veroorzaakte, moest het bovenste deel opnieuw worden opgebouwd.

Dat de geschiedenis van Farmsum veel verder teruggaat dan het huidige kerkgebouw, bleek tijdens restauratiewerkzaamheden in 2012 en 2013. Toen de vloer werd verwijderd, kwam op zo'n zeventig centimeter diepte de vloer van de middeleeuwse voorganger tevoorschijn. Daarbij werden 32 grafzerken ontdekt, waaronder die van Unico II Ripperda uit 1474. De zerken zijn gerestaureerd en hebben een zichtbare plek gekregen in het koor en langs de kerkwanden. Ook het negentiende-eeuwse Lohman-orgel heeft een bijzondere geschiedenis: het stond al in de vorige kerk. Rondom het gebouw herinneren oude grafstenen, bomen en slingerende paden aan de vele generaties die hier hun sporen hebben achtergelaten.

Foto's: © GK/Edwin Rittersma

In veilige handen

De overdracht is meer dan een verandering van eigenaar. Voor de Protestantse Gemeente Delfzijl betekent het afscheid nemen van een plek die lange tijd verbonden was met het kerkelijk leven. Tegelijkertijd biedt de overdracht de mogelijkheid om de kerk, de toren en het voormalige kerkhof ook voor toekomstige generaties te behouden.

Bij Groninger Kerken krijgt het een plek binnen een organisatie die zich al meer dan vijfenvijftig jaar inzet voor het behoud en gebruik van religieus erfgoed in Groningen. Daarbij gaat het niet alleen om het onderhouden van de rijksmonumentale gebouwen, maar ook om het vinden van nieuwe manieren om deze bijzondere plekken te gebruiken.

Dankzij vrijwilligers

Een kerk blijft pas echt onderdeel van een dorp als mensen er betrokken bij zijn. Daarom spelen vrijwilligers een belangrijke rol bij Groninger Kerken. Zij ontvangen bezoekers, organiseren activiteiten en zorgen ervoor dat de kerken plekken blijven waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Ook voor de kerk in Farmsum wil Groninger Kerken een plaatselijke commissie samenstellen. Deze groep vrijwilligers gaat zich inzetten voor de openstelling en activiteiten in en rond de kerk. Zo kan het monument ook in de toekomst een vertrouwde en betekenisvolle plek in Farmsum blijven. Groninger Kerken kan daarbij rekenen op de inzet van ruim 650 vrijwilligers en de steun van 6.000 donateurs.

Afscheidsdienst en officiële overdracht

Op zondag 15 november nam de Protestantse Gemeente Delfzijl tijdens een speciale kerkdienst afscheid van de Farmsumer Kerk. Op donderdag 19 november 2026, vindt de formele eigendomsoverdracht van de kerk, de toren en het voormalige kerkhof aan Groninger Kerken plaats.

Groninger Kerken zet zich in voor het duurzaam behoud en gebruik van religieus erfgoed in stad en provincie Groningen. Het bijzondere rijksmonumentale bezit van de stichting omvat meer dan 100 kerken, maar ook synagogen, kerkhoven, pastorieën en torens. Door instandhouding, openstelling, doorbestemming en educatie wordt er gewerkt aan een toekomst waarin geschiedenis en vernieuwing elkaar versterken. Samen met ruim 650 vrijwilligers en dankzij de steun van 6.000 donateurs. www.groningerkerken.nl