‘Onze infrastructuur kampt met een structureel tekort aan middelen, oplopende achterstanden (zowel bij onderhoud, renovatie als bij uitbreiding) en serieuze knelpunten op belangrijke goederencorridors die ons land bevoorraden. Ondertussen blijft een deel van de overheidsmiddelen door vertraging en uitvoeringsproblemen alsnog op de plank liggen. Ook scoren veel infra-projecten mager als het gaat om de maatschappelijke baten en kosten en worden de baten voor goederenvervoer, met name bij wegen, onderschat. Door deze optelsom van zaken nemen congestie en verstoringen in goederenstromen snel toe en wordt ons onderhoud steeds duurder’. Dat en veel meer blijkt uit nieuw onderzoek dat het EIB (het Economisch Instituut voor de Bouw) heeft verricht voor de Logistieke Alliantie (LA), een samenwerkingsverband van 16 partijen uit logistiek en infra in aanloop naar het debat strategische bereikbaarheid op 23 juni.
Elisabeth Post, voorzitter Logistieke Alliantie; ‘Het EIB-onderzoek levert veel aanknopingspunten voor een beter infrastructuurbeleid. Het onderstreept de noodzaak om nu snel eerst het Mobiliteits- en Deltafonds weer te indexeren én een echt lange termijn financieringsplan maken met méér middelen en duidelijke keuzes gericht op het wegwerken van achterstanden, het versterken van bestaande netwerken en het realiseren van nieuwe investeringen. Doen we dit niet dan schieten we ons zelf in de voet en zijn we als samenleving duurder uit en hollen we onze verkeersveiligheid, verdienvermogen én weerbaarheid uit.”
De grootste knelpunten
Het EIB heeft voor de Logistieke Alliantie exact in kaart gebracht waar de grootste knelpunten zitten als het gaat om het goederenvervoer dat onze samenleving draaiend houdt:
- Weg: zware congestie op belangrijke (economische) corridors, zoals rond Rotterdam (A15, A4, A16) en bijvoorbeeld op de A2 (Amsterdam-Eindhoven) en A1 (Knooppunt Hoevelaken);
- Spoor: capaciteitsgebrek op de havencorridors en achterlandverbindingen (meer ruimte voor goederentreinen en het voldoen aan de TEN-T eisen in 2030 voor langere treinen is nodig) en hoge kosten die vervoer per spoor volstrekt niet aantrekkelijk maken;
- Binnenvaart: toenemende storingen bij sluizen en gebrek aan alternatieve (omvaar) routes.
Uitvoeringsproblemen én mager rendement
Veel infra-projecten scoren volgens de analyse van EIB verder geen robuust positief resultaat in maatschappelijke kosten-batenanalyses. Ze zijn vaak alleen rendabel bij optimistische groeiscenario’s. Er gaan ook projecten door met een negatieve of twijfelachtige MKBA. Daarnaast worden baten voor goederenvervoer vaak niet meegenomen, waardoor projecten (met name wegen) worden onderschat.
Verder blijkt uit de EIB-analyse dat veel middelen nog slimmer en flexibeler kunnen worden ingezet door beter te plannen op uitvoerbaarheid en uitvoeringsrisico’s. Nu blijft toch een deel van de middelen onbedoeld op de plank liggen en lopen planning en uitvoering steeds meer uit de pas.
Achtergronden en aanbevelingen Logistieke Alliantie
In verband met het afwegingskader waar Minister Karremans binnenkort mee komt heeft de Logistieke Alliantie het EIB gevraagd deze analyse uit te voeren. Op basis van de uitkomsten pleit de Alliantie voor vier actielijnen:
- focus op méér investeringen, vooral in onderhoud en bestaande kwaliteit. Herstel als eerste stap daarom op korte termijn de indexering in het Mobiliteits- en Deltafonds. Zorg daarnaast z.s.m. voor een toekomstvast investerings- en financieringslangetermijnplan voor onze infra, inclusief nieuwe begrotingsspelregels en meer financiële ruimte;
- besteed middelen slimmer: beter plannen op uitvoerbaarheid en risico’s. Kies ook vaker voor kleine, snel uitvoerbare projecten met snelle impact;
- Prioriteer projecten met hoogste maatschappelijke en economische opbrengst (MKBA) en pak de grootste knelpunten aan (o.a. Rotterdam-corridors, spoorcapaciteit, sluizen). Neem goederenvervoer en economische waarde expliciet mee in alle keuzes;
- Versterk de modaliteiten. Zet minder in op “modal shift” en meer op versterken van elke modaliteit apart. Zo maken we meer impact aldus de analyse van EIB.
*Het volledige rapport is beschikbaar via het EIB. In de bijlage van dit bericht de hoofdlijnen en conclusies van het rapport.