Moslimjongeren in Nederland krijgen dagelijks te maken met uitsluiting. Het politieke debat over islam en migratie is steeds verder gepolariseerd. Dit heeft gevolgen voor hun welzijn, identiteitsontwikkeling en toekomstperspectief. Tegelijkertijd laten deze jongeren zien hoe veerkrachtig en betrokken zij zijn: ze willen graag bijdragen aan de samenleving. Dat blijkt uit het nieuwe onderzoek van Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS), Opgroeien als moslimjongere in een polariserende samenleving, vanaf vandaag te downloaden op KIS.nl.
De boodschap van jongeren is helder: zij willen niet nog meer weerbaarheidstrainingen maar erkenning, veiligheid en gelijke kansen. Het KIS-rapport biedt beleidsmakers, scholen, jongerenwerkers en werkgevers nieuwe inzichten. Het geeft handvatten om gelijkwaardigheid, veiligheid en vertrouwen te versterken.
Dagelijkse impact van subtiele en openlijke uitsluiting
De jongeren vertellen in het rapport over openlijke uitsluiting, subtiele opmerkingen, aannames en bepaalde blikken. Het zijn alledaagse ervaringen die zich opstapelen en hun gevoel van veiligheid en eigenwaarde onder druk zetten. ‘Je merkt hoe mensen je aankijken, van top tot teen. Geen goedemorgen. Alsof natuurgebieden alleen voor witte Nederlanders zijn. Dan voel ik me niet welkom. Vaak ontwijk ik zulke plekken,’ legt een jongere uit.
KIS-onderzoeker Jeroen Vlug vult aan: ‘Jongeren geven aan dat zij voortdurend alert zijn op hoe zij overkomen. Ze voelen dat ze zich moeten aanpassen of bewijzen. Die waakzaamheid is uitputtend. Het beïnvloedt hun keuzes: waar zij naartoe gaan en hoe zij zich presenteren. Ook negatieve mediaberichten maken hen somber. Ze versterken het gevoel dat hun plek in Nederland niet vanzelfsprekend is.’
Gelaagde identiteiten: kracht én druk
Moslimjongeren bewegen dagelijks tussen verschillende sociale werelden: thuis, school, werk, moskee en online. Deze meervoudige identiteit is voor velen waardevol. Ze leren schakelen en kijken vanuit verschillende perspectieven. Dat maakt hen flexibel en empathisch.
Tegelijk laat het onderzoek zien deze kracht niet overal wordt erkend. KIS-onderzoeker Fatima Acherrat geeft aan: ‘Sommigen maken hun religieuze of culturele identiteit minder zichtbaar om negatieve reacties te voorkomen, terwijl anderen juist druk voelen om zich voortdurend te verantwoorden.’
Ondanks die druk vormt religie voor veel jongeren een stabiele basis. Het is een bron van zingeving, juist als zij zich niet geaccepteerd voelen. Een jongere vertelt: ‘In moeilijke momenten merk ik dat ik altijd terugval op het geloof; daar vind ik een bepaalde rust die ik nergens anders op dezelfde manier kan vinden.’
Veerkracht met een grens
De jongeren in het onderzoek laten veel veerkracht zien. Ze ontwikkelen verschillende strategieën om met uitsluiting en discriminatie om te gaan. Ze relativeren, zoeken steun bij vrienden en familie of vinden troost in hun religie.
Maar deze veerkracht kent grenzen. Vlug: ‘Jongeren ervaren dat de verantwoordelijkheid om met discriminatie om te gaan vaak bij hén wordt gelegd, terwijl de oorzaken structureel en maatschappelijk zijn.’
Wat jongeren nodig hebben: erkenning en gelijke kansen
Moslimjongeren zijn duidelijk over wat zij nodig hebben. Structurele erkenning van de uitsluiting die zij ervaren en concrete actie van instituties. Acherrat: ‘De jongeren vragen geen uitzonderingspositie, maar een eerlijk speelveld: veilige scholen, inclusieve werkplekken en eerlijke kansen bij sollicitaties.’ Zoals een jongere zegt: ‘Ik hoop dat mensen ons kunnen accepteren… dat ze ons gewoon zien als mensen, net als iedereen.’
Aanbevelingen voor professionals
Het rapport formuleert concrete aanbevelingen voor scholen, werkgevers, gemeenten en professionals. De belangrijkste uitgelicht:
1. Maak scholen en werkplekken écht inclusief
Creëer een veilige omgeving waarin moslimjongeren zichzelf kunnen zijn, zonder steeds te moeten uitleggen waarom zij ‘anders’ zouden zijn. Zorg voor een open cultuur en een ruimte om te bidden.
2. Pak (stage)discriminatie structureel aan
Discriminatie bij stages komen volgens jongeren veel voor. Neem als instelling verantwoordelijkheid: zorg voor betrouwbare meldroutes, goede begeleiding en duidelijke afspraken binnen organisaties.
3. Werk samen met moslimjongeren
Betrek jongeren actief bij beleid en interventies. Hun ideeën zorgen ervoor dat het beleid beter aansluit. Ook versterkt het hun vertrouwen in instituties.
Download het rapport
Het volledige rapport ‘Opgroeien als moslimjongere in een polariserende samenleving’ is vanaf vandaag beschikbaar op KIS.nl via www.kis.nl/publicatie/opgroeien-als-moslimjongere-een-polariserende-samenleving-wat-betekent-dat.