Zorgorganisaties bouwden vorig jaar de inhuur van zzp’ers massaal af uit angst voor handhaving, maar hadden vervolgens geen alternatief voor de gaten in het rooster. Het gevolg voor vaste medewerkers werd een hogere werkdruk, kwaliteitsverlies en toenemende uitval op de werkvloer. Mantelzorgers werden steeds vaker gedwongen om het tekort aan zorg over te nemen.
Schrappen van zzp inzet zonder alternatief
Uit een landelijk onderzoek onder 430 zorgprofessionals blijkt dat het beleid rondom de handhaving op schijnzelfstandigheid binnen zorgorganisaties heeft geleid tot het abrupt terugdringen van externe flex. Alternatieven voor inhuur waren nauwelijks beschikbaar. Ook keerden zzp’ers niet massaal in vaste dienst en bleven de gaten in het rooster onopgelost. Hierdoor steeg de werkdruk in vaste teams en staat de continuïteit en kwaliteit van zorg sindsdien structureel onder druk.
Angst en onzekerheid leidt tot abrupt schrappen van flex
Uit het onderzoek blijkt dat de huidige handhaving op schijnzelfstandigheid vooral onzekerheid zaait onder zorgorganisaties. Gevolg is dat zorgbestuurders vanuit angst op voorhand externe flex zijn gaan schrappen. Bijna driekwart van de respondenten noemt de onduidelijkheid over wet- en regelgeving bepalend voor het beleid van zorgorganisaties. Organisaties wisten simpelweg niet of, en zo ja in welke mate, zij risico liepen op naheffingen van de Belastingdienst. Als gevolg daarvan zag circa 65 procent van de ondervraagden een sterke afname van de inzet van zzp’ers, vaak abrupt en zonder overgangsmaatregelen. Daarnaast spreekt 45 tot 50 procent van de respondenten expliciet over het per direct beëindigen van opdrachten met zzp’ers, terwijl er geen alternatief beschikbaar was voor de ontstane onderbezetting. Respondenten beschrijven het beleid vanuit zorgorganisaties als paniekerig en willekeurig (±52 procent), waarbij het vermijden van financiële risico’s belangrijker woog dan continuïteit van zorg.
Gevolgen voor cliënten en mantelzorgers
De abrupte afbouw van zzp’ers had niet alleen gevolgen voor vaste medewerkers in de teams, maar raakt ook cliënten en mantelzorgers. Door structurele overbelasting van vaste teams (46 procent) ervaren cliënten minder continuïteit en persoonlijke aandacht. 45 procent van de respondenten meldt dat er simpelweg minder tijd is voor zorgmomenten, uitleg of begeleiding. Daarnaast ziet 35 tot 40 procent van de professionals onveilige of risicovolle situaties ontstaan door personeelstekorten. In ongeveer 25 procent van de gevallen leidde dit tot daadwerkelijke zorguitval of het afschalen van zorg. Mantelzorgers werd door de organisatie gevraagd om delen van de formele zorgverlening over te nemen. Daarmee verschuift de druk op de zorg steeds vaker naar cliënten en hun directe omgeving. Hiermee wordt een probleem van het zorgstelsel verschoven naar individuele gezinnen.
De zorgsector als proeftuin
Belangenorganisatie Comité ZZP heeft de resultaten van het onderzoek geanalyseerd. “De onduidelijke wet- en regelgeving heeft sinds 1 januari 2025 diepe sporen getrokken door de zorgsector. Toen moest de handhaving weer opgestart worden en koos de Belastingdienst de zorgsector als proeftuin.”, aldus René Dongelmans - voorzitter van Comité ZZP. “De gevolgen voor de praktijk zijn kristalhelder en de resultaten zijn voor ons heel herkenbaar. Zorgorganisaties waren al meer dan tien jaar sterk afhankelijk van externe inhuur. Dat is niet veranderd.” Uit het onderzoek blijkt dat een groep zzp’ers het dienstverband sinds de handhaving een nieuwe kans heeft gegeven, maar daarvan is 60% inmiddels weer uit dienst. “De hoge werkdruk en verstikkende top-down managementcultuur is volop aan de hand. Dat blijkt ook weer uit de wijze waarop zorgbestuurders omgegaan zijn met de handhaving. We zien zorgbestuurders ‘nul zzp’ als een trofee communiceren aan elkaar. Terwijl hun vaste medewerkers op omvallen staan en cliënten onvoldoende zorg krijgen.”, aldus Dongelmans.
Schril contrast met het regeerakkoord
Het regeerakkoord stelt dat vaste dienstverbanden in de zorg weer de norm moeten zijn. De coalitie ziet een nog grotere rol voor mantelzorgers. Daar komen nog miljarden aan bezuinigingen in de zorg bovenop, die de houdbaarheid van het zorgstelsel moeten vergroten. “Dit onderzoek laat zien dat de huidige situatie al onhoudbaar is”, aldus Dongemans. “Het vaste dienstverband past veel zorgprofessionals niet meer, de uitstroom is hoog en de werkdruk blijft structureel stijgen”. Tegelijkertijd worden mantelzorgers in toenemende mate geacht gaten in de zorg op te vangen. Dit gebeurt vaak plotseling, omdat zorgorganisaties de kanteling naar informele zorg nog niet gemaakt hebben. Zo stelt een respondent uit het onderzoek: “Zorg werd teruggeschroefd en mantelzorgers moesten ineens bijspringen, terwijl daar geen afspraken, ondersteuning of voorbereiding voor was. Het werd gewoon neergelegd bij familie”.