Groenland is geen lid van de Europese Unie – het land stapte zelfs uit de EU in 1985 na een referendum. Maar hoewel ze er niet meer bij horen, blijven de Groenlanders als onderdeel van het koninkrijk Denemarken toch verbonden met de EU. Groenland is niet het enige gebied buiten het continent Europa dat zo’n bijzondere band heeft met de EU. De Caraïbische eilanden die onderdeel zijn van het Koninkrijk der Nederlanden hebben een vergelijkbare status.
Niet in de EU, wel een speciale status
In Europees jargon zijn dit ‘Landen en Gebieden Overzee’ (LGO’s). Deze landen zijn in verschillende mate verbonden met een EU-lidstaat - Denemarken, Frankrijk of Nederland - maar maken geen onderdeel uit van de EU. Meestal hebben ze veel autonomie, bijvoorbeeld op het gebied van economie en zorg. De LGO’s hebben wel een speciale band met de EU, en ontvangen financiering op basis van meerjarige samenwerkingsplannen, onder andere op het gebied van hernieuwbare energie en waterbeheer. Ondanks hun kleine omvang en bevolking hebben de LGO’s een cruciale rol als strategische voorposten van de EU. Ze zijn daarom van groot politiek belang.
Het Koninkrijk der Nederlanden heeft zes LGO’s: de landen in het Caraïbisch gebied (Aruba, Curaçao en Sint-Maarten) en de bijzondere gemeenten (Bonaire, Saba en Sint-Eustatius). Frankrijk heeft zes overzeese bieden, waaronder Nieuw-Caledonië in de Grote Oceaan. Voor Denemarken is dit Groenland.
In de EU, maar buiten Europa
Daarnaast zijn er eilanden en gebieden die buiten continentaal Europa liggen, maar die toch volledig onderdeel zijn van de EU. Je betaalt er met de euro en alle Europese regels en wetten zijn er van toepassing. In deze gebieden, die formeel ‘ultraperifere regio's’ heten, wonen zo’n vijf miljoen EU-burgers. Ze hebben ook recht op dezelfde voordelen als de landen op het Europese continent, zoals subsidies voor regionale ontwikkeling en steun voor boeren. EU-steun richt zich daar op uitdagingen die horen bij onder andere de afgelegen ligging, kleine oppervlakte of de economische afhankelijkheid van een beperkt aantal producten.
Voorbeelden van deze gebieden zijn de voor de Nederlandse vakantieganger bekende Canarische Eilanden, behorend bij Spanje, en de Portugese eilanden Madeira en de Azoren. Ook Frankrijk kent een aantal van deze regio’s zoals Réunion in de Indische Oceaan en Saint-Martin, het Franse deel van het eiland van het Nederlandse Sint-Maarten.