Ziekenhuizen, ambulances en medisch personeel zijn steeds vaker doelwit, in de oorlog in Oekraïne. Voor miljoenen mensen is medische zorg daardoor niet meer vanzelfsprekend. Aandoeningen die normaal goed behandelbaar zijn, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en epilepsie, worden nu levensbedreigend doordat behandelingen niet of te laat plaatsvinden. Dat blijkt uit het vandaag verschenen rapport ‘No Safe Place to Heal’ van de medische noodhulporganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG).
Uit verzamelde gegevens van AzG blijkt dat de voortdurende aanvallen door Rusland op de gezondheidszorg in Oekraïne geen toevallige nevenschade van de oorlog zijn, maar onderdeel van een bewuste strategie die burgers de toegang tot medische zorg ontneemt. Tussen april 2022 en december 2025 registreerde Artsen zonder Grenzen meer dan twintig aanvallen op medische faciliteiten. Vier ziekenhuizen waar AzG werkte, werden volledig verwoest. Ook moesten zeven ambulanceposten worden verlaten. "Deze aanvallen zijn te consistent, te frequent en te nauwkeurig om toevallig te zijn. Als ziekenhuizen herhaaldelijk worden geraakt, ambulances doelwit zijn van precisiedrones en zorgverleners worden aangevallen terwijl zij in duidelijk gemarkeerde voertuigen medicijnen vervoeren, zien we een patroon. En achter een patroon schuilt opzet," zegt Robin Meldrum, landencoördinator van Artsen zonder Grenzen in Oekraïne.
Nauwelijks zorg aan frontlinie
De gevolgen raken vooral burgers. Een bezoek aan een arts of ziekenhuis is voor veel Oekraïners in de buurt van de frontlinie nauwelijks nog mogelijk. Het aandeel mensen dat meestal medische hulp kan krijgen daalde van 72% vóór de escalatie van de oorlog naar slechts 35% nu. Ook kampen de ziekenhuizen die nog functioneren met ernstige personeelstekorten, terwijl de zorgvraag toeneemt. In een door AzG ondersteund ziekenhuis in Cherson is het aantal artsen sinds 2022 met twee derde afgenomen. Dat komt door een opeenstapeling van oorzaken: zorgverleners vertrekken vanwege de voortdurende aanvallen, jonge professionals verlaten de frontlinie om hun gezinnen in veiligheid te brengen, mannelijk zorgpersoneel moet in militaire dienst en personeel raakt uitgeput alsgevolg van jarenlange oorlog. “Op dit moment hebben we zelfs een hele afdeling zonder arts”, vertelt een Oekraiense dokter die daar werkt. “We beschikken over ruim de helft minder medisch personeel dan vóór de oorlog en we missen veel gespecialiseerde zorgverleners. Mensen zijn bang om in Cherson te komen werken. De situatie is ontzettend moeilijk en meer dan ooit hebben we extra ondersteuning nodig”.
VN-resolutie beschermt niet
Dit jaar is het tien jaar geleden dat VN-Veiligheidsraadresolutie 2286 werd aangenomen, waarin de bescherming van patiënten, zorgverleners en medische voorzieningen tijdens gewapende conflicten ondubbelzinnig wordt bevestigd. Toch gaan de aanvallen onverminderd door. AzG roept alle strijdende partijen op het internationaal humanitair recht na te leven en medische zorg te beschermen. Daarnaast roept de organisatie landen met invloed op Rusland op die invloed actief aan te wenden om de aanvallen op de gezondheidszorg te stoppen.