Ruim de helft van de volwassen Nederlanders had in 2025 overgewicht, 50,6 procent, waarvan 15,7 procent ernstig overgewicht [1]. Dat cijfer staat al tien jaar vrijwel stil, terwijl het aandeel met obesitas doorstijgt [1]. De verklaring ligt niet in gebrek aan kennis over gezonde voeding, maar in volhouden. Juist op dat punt wijst het onderzoek naar maaltijdvervangers, een opvallende richting op.
Een systematische review met meta-analyse in Obesity Reviews bundelde drieëntwintig gerandomiseerde studies met bijna 7.900 deelnemers met overgewicht of obesitas. Programma's waarin maaltijdvervangers werden gebruikt, leidden na een jaar tot meer gewichtsverlies dan vergelijkbare programma's zonder [2]. In de vergelijking zonder aanvullende begeleiding ging het om een bescheiden verschil, maar bij programma's met intensievere begeleiding liep het verschil op tot ruim zes kilogram ten opzichte van andere diëten met reguliere ondersteuning [2]. De onderzoekers concludeerden dat maaltijdvervangers een geldige optie zijn binnen de aanpak van overgewicht in de eerstelijnszorg, terwijl klinische richtlijnen ze tot dan toe juist niet aanraadden.
De verklaring die de onderzoekers aandragen, gaat over gedrag en niet over samenstelling. Een maaltijdvervangende shake heeft een vaste portiegrootte en een vaste voedingswaarde, waardoor het inschatten en afwegen op het moment zelf wegvalt. Dat maakt het naar hun analyse eenvoudiger om een energiebeperkt patroon vol te houden [2]. Verschillende van de onderzochte studies en gerapporteerde ervaringen vonden bovendien aanwijzingen dat het gebruik de voedingskwaliteit van het totale eetpatroon verbeterde, en twee studies vonden geen aanwijzingen voor nadelige effecten van de producten zelf [2].
Dat sluit aan bij waar het in de praktijk misgaat. Uit onderzoek naar kookgewoonten blijkt dat 39 procent van de Nederlanders het bedenken van wat er gegeten moet worden als grootste stressfactor noemt, met tijdgebrek op 31 procent, en dat ruim de helft van de huishoudens pas tussen vijf en zes uur begint met koken [3]. Minder dan tien procent eet volgens de Schijf van Vijf [4]. Het beslismoment valt daarmee op het drukste punt van de dag, en dat is precies het moment dat een vaste, kant-en-klare portie overslaat.
Nieuwer onderzoek wijst dezelfde kant op bij mensen met een verhoogd risico. Een meta-analyse uit 2024 onder mensen met prediabetes en kenmerken van het metabool syndroom vond dat programma's met maaltijdvervangers leidden tot een lager lichaamsgewicht, een lagere BMI en een kleinere buikomvang dan gebruikelijke voedingsprogramma's. Een gewichtsafname van vijf procent werd behaald door ongeveer 54 procent van de deelnemers in de groep met maaltijdvervangers, tegen 41 procent in de controlegroep [5].
De nuance blijft dat begeleiding de bepalende factor is: zonder ondersteuning is het verschil beperkt, met ondersteuning wordt het aanzienlijk [2]. Maaltijdvervangers zijn bovendien bedoeld om een of twee maaltijden te vervangen binnen een verder gevarieerd eetpatroon, niet om alle maaltijden te verdringen. Voor de individuele situatie zijn de huisarts, een diëtist of een leefstijlcoach het aangewezen aanspreekpunt.
Bronnen
[1] Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, CBS in samenwerking met het RIVM, verslagjaar 2025.
[2] N. Astbury e.a., systematische review en meta-analyse naar de effectiviteit van maaltijdvervangers, Obesity Reviews, 2019.
[3] Consumentenonderzoek naar kookgewoonten en keukenstress in Nederland, 2026.
[4] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Voedselconsumptiepeiling, en Voedingscentrum.
[5] Meta-analyse naar maaltijdvervangers en cardiometabool risico bij prediabetes en metabool syndroom, Obesity Reviews, 2024.
Over Be-Slank
Be-Slank is een Nederlandse aanbieder van plantaardige maaltijdshakes, ruim vijftien jaar actief in Nederland en België. De shakes halen hun eiwit uit gele erwt, linzen, tuinboon, bruine rijst en pompoen, bevatten 25 vitaminen en mineralen en zijn vrij van soja, gluten en lactose. Vanuit hetzelfde bedrijf wordt daarnaast HappyShake gevoerd, een shake vol echte voedingsstoffen, zonder onnodige vulmiddelen voor kinderen van drie tot en met veertien jaar.