Ruim een miljoen Nederlanders hebben klachten van de bekkenbodem, van ongewild urineverlies tot verzakkingen en pijn bij het vrijen. Van die groep is ongeveer 400.000 in beeld bij de hulpverlening, wat betekent dat zo'n 600.000 mensen hun klachten zelf oplossen of ermee blijven rondlopen [1]. Schaamte speelt daarbij een rol, maar ook het hardnekkige idee dat de klachten er nu eenmaal bij horen. Dat beeld klopt niet: de bekkenbodem bestaat uit spieren, en spieren zijn trainbaar. Juist over die trainbaarheid schiet de kennis bij veel Nederlanders tekort.
De cijfers laten zien hoe groot de groep is. Bij vrouwen boven de veertig heeft 30 tot 55 procent klachten van urineverlies en heeft meer dan 40 procent te maken met een verzakking. Toch gaan slechts 28 van elke 1000 vrouwen boven de 45 jaar hiermee naar de huisarts, doordat de klachten vaak worden gezien als iets waaraan weinig te doen valt [2]. Landelijk wordt geschat dat ongeveer vijf procent van de bevolking een vorm van urineverlies heeft, ruwweg 800.000 mensen, met jaarlijks zo'n 64.000 nieuwe patiënten in de huisartsenpraktijk, van wie tweederde vrouw [3].
De bekkenbodem is een trechtervormige spiergroep onder in het bekken, rondom plasbuis, vagina en anus. Deze spieren ondersteunen blaas, darmen en baarmoeder, vangen de druk op bij hoesten, niezen, lachen en tillen, en spelen een rol bij het ophouden van urine en ontlasting. Ze zijn ook betrokken bij seksuele functie en beleving. Verzwakking ontstaat geleidelijk, onder invloed van zwangerschap en bevalling, hormonale veranderingen in de overgang, overgewicht, chronisch hoesten, zwaar tillen en veroudering. Bij mannen komen klachten vaak naar voren na een prostaatoperatie of bij plasproblemen.
Dat de klachten zo lang onbesproken blijven, staat in schril contrast met wat training oplevert. Gerichte bekkenbodemspiertraining is de eerstekeusbehandeling bij stressincontinentie, de vorm van urineverlies die optreedt bij inspanning, niezen of hoesten. Volgens onderzoek leidt begeleide bekkenbodemtraining bij vrouwen met deze klachten acht keer vaker tot volledig herstel en zeventien keer vaker tot een sterke verbetering van de gezondheidstoestand dan wanneer niet wordt behandeld, met succespercentages die uiteenlopen van 70 tot 97 procent [3]. Voor een aanzienlijk deel van de betrokkenen is een operatie of hulpmiddel daarmee niet de eerste stap.
De effecten reiken verder dan de blaas. Bekkenbodemklachten beïnvloeden het lichamelijk functioneren en beperken de bewegingsvrijheid, en leiden tot angst, frustratie, hinder bij zitten en fietsen, minder lichamelijke en sociale activiteiten en seksuele problemen [2]. Een deel van de mensen mijdt de deur uit gaan, uit angst voor ongelukjes of door onzekerheid over de aanwezigheid van een toilet [1]. Vermijding van intimiteit komt eveneens voor, wat op zijn beurt tot schuldgevoelens in relaties kan leiden.
Preventief oefenen is voor een brede groep zinvol, niet alleen voor wie al klachten heeft. Het gaat om het bewust aanspannen én volledig ontspannen van de bekkenbodemspieren, kortdurend en met regelmaat. Een veelgemaakte fout is dat mensen alleen op kracht trainen terwijl juist een te gespannen bekkenbodem de klacht veroorzaakt, wat leidt tot pijn en verkeerd geoefende spieren. Ook wordt vaak onbewust met buik-, bil- of beenspieren meegedaan. Bij twijfel over de juiste techniek kan een bekkenfysiotherapeut de spierfunctie beoordelen; die zorg valt onder de basisverzekering. De huisarts is daarvoor het startpunt.
Het doorbreken van het taboe is inmiddels ook beleidsmatig als doel benoemd, met de gedachte dat meer bekendheid met de behandelmogelijkheden ertoe leidt dat mensen eerder om hulp vragen [2]. Voor de betrokkenen zelf begint dat bij één inzicht: klachten van de bekkenbodem horen niet automatisch bij het ouder worden, en de spiergroep die eraan ten grondslag ligt laat zich, net als elke andere spier, trainen.
Over De Paarse Keizerin
De Paarse Keizerin is een Nederlandse webwinkel gespecialiseerd in intimiteit en seksuele gezondheid, opgericht in 2011. De winkel onderscheidt zich door een redactionele aanpak: meer dan 400 artikelen op de website zijn geschreven met medische onderbouwing en richten zich op eerlijke informatievoorziening, waaronder oefeningen en tips voor het verbeteren van een zwakke bekkenbodem. Elk product in het assortiment wordt getest door een vast testpanel voordat het wordt opgenomen in de webshop.
Bronnen
[1] Stichting Bekkenbodem4All, patiëntenorganisatie voor mensen met bekkenbodemproblemen, cijfers over omvang en zorggebruik.
[2] Zorginstituut Nederland, Verbetersignalement Zinnige Zorg: bekkenbodemklachten bij vrouwen.
[3] Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie (NVFB/KNGF), factsheet urine-incontinentie en bekkenfysiotherapie.