De oproep van staatssecretaris Willemijn Aerdts om een digitaal noodpakket samen te stellen is begrijpelijk en relevant. Toch is een digitaal noodpakket niet te vergelijken met een fysiek noodpakket. Waar je bij een fysiek pakket voorraden aanlegt, biedt een digitaal alternatief niet altijd uitkomst bij uitval. De kern is daarom niet het pakket, maar de voorbereiding. Digitale zelfredzaamheid begint met het inzicht in afhankelijkheden: welke diensten en platforms zijn zo vanzelfsprekend geworden dat uitval direct ontwrichtend werkt? Voor veel burgers geldt dat inmiddels voor bankieren, zorgtoegang en communicatie.
Sabotage
De wereld wordt instabieler en dat heeft directe gevolgen voor het cyberdomein. Waar eerder beïnvloeding centraal stond, zien we nu een verschuiving naar sabotage. De impact daarvan is direct merkbaar. Valt de energievoorziening uit, dan zit je zonder stroom. Wordt telecom geraakt, dan kun je geen contact meer leggen. Tegelijkertijd groeit de afhankelijkheid van digitale diensten van externe partijen. Als deze partijen hun dienstverlening stoppen of beperken, raakt dat de samenleving als geheel. Denk aan DigiD, maar ook aan dagelijkse toepassingen zoals WhatsApp, iCloud of OneDrive. Wat vanzelfsprekend lijkt, blijkt onmisbaar geworden.
Inzicht krijgen
De basis van voorbereiding is voor iedereen hetzelfde: inzicht krijgen in afhankelijkheden. Voor organisaties is dat complex. Processen zijn verweven, ketens zijn afhankelijk van elkaar, en digitale systemen ondersteunen vrijwel elke stap. Het analyseren start met de vraag welke processen zijn kritiek, en wat gebeurt er als digitale ondersteuning wegvalt? Door dit in kaart te brengen, ontstaat een realistisch beeld. Dat stelt organisaties in staat om gerichte maatregelen te nemen: digitaal waar mogelijk, analoog waar nodig.
Medicatie
Ook in de privésfeer is deze oefening waardevol. Wat gebeurt er als digitale middelen tijdelijk niet beschikbaar zijn? Hoe regel je bijvoorbeeld medicatie als een herhaalrecept van een medische specialist alleen online kan worden aangevraagd? Een praktische eerste stap: houd een week bij welke apps je gebruikt. Bepaal vervolgens welke alternatieven je hebt als deze niet beschikbaar zijn. Die bewustwording is vaak al confronterend.
Eerdere initiatieven, zoals het pleidooi van professor Bart Jacobs voor een digitaal noodpakket, bieden waardevolle inzichten. Landen als Oekraïne laten zien hoe digitale oplossingen kunnen bijdragen aan continuïteit. Tegelijkertijd benadrukken zij het belang van voorbereiding op uitval.
Als we niets doen dan blijft Nederland digitaal modern aan de buitenkant, maar kwetsbaar in de kern. Soepel zolang alles werkt, ontregeld zodra de afhankelijkheden zichtbaar worden.
https://portal.tubeway.io/reviewaccess/2f5de865bccc201141e125d3216c9ab7