Digitalisering is uitgegroeid tot een kernvoorwaarde voor veiligheid, autonomie en een goed functionerende overheid. Niet voor niets klinkt bij de vorming van elk nieuw kabinet de roep om een minister van Digitale Zaken. Toch kiest de nieuwe coalitie ervoor de regie over digitale zaken te beleggen bij een staatssecretaris binnen het ministerie van Economische Zaken. Daarmee laat het kabinet de kans liggen om digitalisering structureel aan te pakken.
Maatschappelijke en geopolitieke risico’s
Digitalisering brengt steeds vaker grote maatschappelijke risico’s met zich mee en speelt een prominente rol in geopolitieke machtsverschuivingen. Denk aan de impact van sociale media op de mentale gezondheid en weerbaarheid van jongeren, toename van cyberdreigingen en de groeiende afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven. Digitalisering raakt direct aan de veiligheid, sociale samenhang en weerbaarheid van de samenleving. Het is daarmee niet alleen een economische factor, maar ook van wezenlijk belang voor het functioneren van onze democratische rechtsstaat. Technologie en maatschappij moeten nadrukkelijk in samenhang worden beschouwd.
Digitalisering geen bijzaak
Onze digitale infrastructuur is inmiddels net zo fundamenteel als onze fysieke infrastructuur. Een file kost vooral tijd en geld en lost zich doorgaans vanzelf op. Een digitale storing gaat niet alleen ten koste van efficiëntie, maar tast ook het vertrouwen en de veiligheid van burgers aan. Bovendien neemt de schade exponentieel toe naarmate systemen langer uitvallen. Als fysieke infrastructuur terecht wordt gezien als een kerntaak van de overheid, is het logisch – zelfs noodzakelijk – om de digitale infrastructuur minstens even serieus te nemen.
Versnippering kost miljarden
Tegelijkertijd zorgen verouderde ICT-systemen, slecht uitvoerbare wetgeving en versnipperde investeringen ervoor dat de overheid jaarlijks miljarden euro’s verspilt. Daarom is de Nederlandse Digitalisering Strategie bedoeld om over de bestuurslagen van Thorbecke heen samenwerking af te dwingen.
Zonder regie geen samenhang
Een structurele aanpak vraagt om één minister van Digitale Zaken met departement-overstijgende verantwoordelijkheid, mandaat, doorzettingsvermogen, een eigen budget en expertise. Zonder centrale regie blijft het digitaliseringsbeleid versnipperd en ontbreekt de samenhang die nodig is om maatschappelijke, veiligheids- en uitvoeringsproblemen effectief aan te pakken.
Grip op onze digitale toekomst
Helaas is ook dit kabinet er niet in geslaagd digitalisering bestuurlijk goed te verankeren. Toch is er hoop dat politieke partijen de komende tijd de moed verzamelen om de volgende kabinetsperiode wél de juiste keuzes te maken. Uiteindelijk staat daarbij één doel centraal, namelijk voorkomen dat Nederland haar grip op de digitale toekomst verliest.