De grootste uitdaging bij het recyclen van kritieke grondstoffen zit op dit moment niet zozeer in de technologie, maar in de opschaling. Bedrijven kunnen vaak wel een pilot of demonstratieproject realiseren, maar de stap naar een first-of-a-kind fabriek blijkt veel lastiger. Dat heeft vooral te maken met randvoorwaarden zoals vergunningen, netcongestie, ruimte en stikstofruimte. Juist die factoren bepalen of innovaties voor het terugwinnen van kritieke grondstoffen ook daadwerkelijk op grote schaal kunnen doorbreken.
Tegelijkertijd zien we dat Europa steeds meer grondstoffen zelf wil verwerken in plaats van afhankelijk te blijven van import. Dat betekent dat we niet alleen moeten investeren in recyclingtechnologie, maar ook in de hele waardeketen daaromheen: van voldoende aanvoer van materiaal tot afnamezekerheid voor bedrijven die investeren in nieuwe fabrieken. Veel materialen zijn er wel, maar nog niet in voldoende volume. Daardoor blijven investeringen risicovol en blijven bedrijven terughoudend.
Daar ligt een duidelijke rol voor publieke investeerders. Door bijvoorbeeld langjarige afnamegaranties of contract-for-difference-constructies mogelijk te maken, kan een deel van het risico worden weggenomen. Dat helpt bedrijven om de stap naar grootschalige productie te zetten en maakt het ook aantrekkelijker voor private financiers om in te stappen. Tegelijkertijd is consistent beleid cruciaal: bedrijven moeten weten waar ze aan toe zijn, zeker als het gaat om energie-infrastructuur, vergunningverlening en industriële clusters.
Daarnaast speelt het level-playing-field een grote rol. In Europa kunnen we technisch gezien uitstekend recyclen, maar de kosten liggen vaak hoger dan in landen als China. Dat maakt het des te belangrijker dat we strategisch kijken naar welke grondstoffen en technologieën we hier willen opbouwen. Denk bijvoorbeeld aan batterij- en e-waste-recycling, waar de volumes de komende jaren sterk zullen toenemen.
Als Nederland en Europa de circulaire economie echt willen versnellen, moeten we daarom niet alleen kijken naar technologie, maar vooral naar het ecosysteem eromheen. Pas als die randvoorwaarden op orde zijn, kan de markt voor circulaire kritieke grondstoffen daadwerkelijk volwassen worden.