Voor Kamervragen en de beantwoording daarvan wordt soms AI gebruikt, schreef De Volkskrant afgelopen zaterdag. Dat kan fundamentele waarden in onze democratische samenleving raken. Onder Nederlanders leven grote zorgen over het verdwijnen van menselijkheid in het contact tussen burger en overheid.
‘De menselijke maat is weg’, zegt de man die De Volkskrant dit weekend interviewde. Hij reageert ontstemd als hij hoort dat de brief van de minister van Langdurige Zorg, die vol medeleven lijkt in te gaan op zijn problemen, met AI is gemaakt.
De krant geeft aan dat het bij de Rijksoverheid bekend is dat gebruik van generatieve AI voor dit soort brieven het vertrouwen van burgers kan schaden, maar dat onbekend is of burgers dat ook zo ervaren.
Uit gesprekken met deelnemers aan burgerdialogen blijkt dat die negatieve gevolgen inderdaad door veel burgers worden gezien. Mensen met heel verschillende leeftijden en achtergronden hechten waarde aan menselijk contact tussen burgers en overheid. Alleen mensen kunnen emoties begrijpen, empathisch zijn (in plaats van doen alsof), luisteren naar persoonlijke omstandigheden en zo een eerlijke afweging maken.
Juist in menselijke interactie wordt de democratie gevormd
Deelnemers aan burgerdialogen denken dat AI en digitalisering democratische processen 'te makkelijk' maken, waardoor wezenlijke aspecten uit een democratie verloren gaan. Om tot democratische besluiten te komen zijn menselijke handelingen nodig, zoals reflecteren, luisteren en in gesprek gaan met elkaar. Juist in die interacties, de moeite die je voor elkaar doet, krijgt de democratische samenleving gestalte. Digitale technologie kán deze processen niet overnemen.
Beleidsmakers en politici moeten erkennen dat digitale technologie onze democratie op allerlei manieren beïnvloedt, en ook kan aantasten. AI wordt nog te vaak gezien als een snelle oplossing die het democratische proces efficiënter maakt. Voor wat er met die efficiencywinst verloren gaat, is vaak veel minder oog. Digitalisering is geen ‘shortcut’ voor de democratie. Een democratische samenleving vraagt en verdient menselijke inspanning en oordeelsvermogen.