De Leoniden bereiken op dinsdag 17 november hun maximum. Onder een donkere, heldere hemel zijn in Nederland dan tot ongeveer 28 meteoren per uur te zien. De beste kijktijd valt in de vroege ochtend van 18 november, rond 06.00 uur.
Afbeeldingsbron: Pexels
Stof van een komeet
De Leoniden zijn stofdeeltjes die komeet 55P/Tempel-Tuttle achterliet. Ze razen met ongeveer 71 kilometer per seconde de dampkring in en lichten op als vallende sterren. Dat tempo is hoog, ook voor meteoren. Eerder in oktober bereikten de Orioniden hun piek: stofdeeltjes van komeet Halley, die met gemiddeld 66 kilometer per seconde de dampkring binnenkomen. Wie toen niets zag, krijgt in november een nieuwe kans.
Volgens NASA doet de komeet 33 jaar over één omloop om de zon. Ongeveer elke 33 jaar verandert de zwerm in een meteorenstorm van minstens 1.000 meteoren per uur; de laatste dateert van 2002. Dit jaar is daar geen sprake van. De zwerm is volgens NASA actief van 6 tot 30 november.
Wat er te zien is
Berekeningen van hemel.waarnemen.com komen voor de Leoniden uit op 4 tot 10 meteoren per uur vanuit Nederland en België. Tel daar de andere zwermen en losse meteoren bij op, dan gaat het onder een donkere, heldere hemel om 18 tot 28 per uur.
Het maximum valt op dinsdagavond rond 21.00 uur, maar de beste kansen liggen later. Woensdagochtend rond 06.00 uur staat het sterrenbeeld Leeuw, waar de meteoren vandaan lijken te komen, hoger aan de hemel.
De maan is die nacht ongeveer voor 55 procent verlicht en gaat op de piekdag om 0.06 uur onder. Na middernacht schijnt het maanlicht dus niet meer in de weg. De zwerm is bovendien tot vier dagen voor en na de piek actief, waardoor een bewolkte nacht niet meteen het einde van het seizoen betekent.
Kou en donkerte
Een heldere hemel in november betekent kou. Zonder wolkendek koelt de grond snel af en kan zelfs grondvorst ontstaan. Wie langer dan een kwartier naar boven staat te kijken, voelt dat vooral in de tenen.
Ook de omgeving telt. Volgens Weeronline zijn op plekken met veel licht maar een kwart tot een derde van de meteoren te zien die op een donkere locatie zichtbaar zijn. Een weiland, duin of dijk buiten de bebouwde kom werkt dus beter dan een straat met lantaarnpalen.
Een telescoop of verrekijker is niet nodig. Meteoren trekken over de hele hemel, en de ogen zien het meeste als ze niet op één punt gericht zijn. Het sterrenbeeld Leeuw geeft alleen de richting aan waaruit de sporen lijken te komen.
Meteoren zijn grillig. Soms volgen er drie in een minuut, dan weer gebeurt er een kwartier niets. De genoemde aantallen zijn gemiddelden onder ideale omstandigheden en geen garantie voor een bepaald uur.
Sommige liefhebbers combineren het kijken met een warm bad. Hottubs maken het mogelijk om langer buiten te blijven, want het lichaam blijft op temperatuur terwijl de ogen naar boven gericht zijn. Verlichting rond het bad kan het zicht wel verstoren.
De ogen hebben tijd nodig. Na een tijdje in het donker raken ze gewend aan het weinige licht, en dan worden ook de zwakkere lichtsporen zichtbaar.
Voor wie liever op het droge blijft, werken gelaagde kleding, een deken en een warme drank beter dan een dunne jas. Een ligstoel of mat voorkomt een stijve nek. Schermen van telefoons gaan bij voorkeur op de laagste stand, omdat felle displays de ogen weer uit het donker trekken.
Wie de meteoren wil vastleggen, heeft een camera met statief en een lange sluitertijd nodig. Vallende sterren zijn zelden aan te kondigen, dus een reeks opnamen na elkaar geeft meer kans op een treffer dan één foto op het goede moment.
Vooruitblik op de nacht van 17 op 18 november
In november staat de komeet van 33 jaar in de schijnwerpers. De nacht van 17 op 18 november wordt geen spektakel zoals in 1966, toen Amerikaanse waarnemers volgens de Europese ruimtevaartorganisatie ESA tot 150.000 meteoren per uur telden. Wel blijft het een van de rustigere momenten van het jaar om in het donker te staan en af te wachten wat er over de hemel schiet.