'Een PFAS-inventarisatie is pas waardevol als je weet wat de gegevens betekenen'

• Sweco Nederland B.V.

De kritiek op de landelijke inventarisatie van PFAS-locaties moeten we serieus nemen. Onjuiste, onvolledige of verschillend geïnterpreteerde gegevens kunnen gevolgen hebben voor keuzes van overheden. Tegelijkertijd moeten we onderscheid maken tussen tekortkomingen in een databestand en het functioneren van de volledige PFAS-aanpak. De inventarisatie is een omvangrijke, gefaseerde opgave. Een volledig en foutloos overzicht is niet vanzelfsprekend haalbaar, maar zorgvuldig omgaan met beschikbare informatie blijft essentieel.

Een verdachte locatie is nog geen verontreinigde locatie

Een locatie die op basis van historisch gebruik of mogelijke bronnen als verdacht wordt aangemerkt, is niet automatisch verontreinigd. En waar PFAS wordt aangetroffen, is niet per definitie sprake van een onaanvaardbaar risico. Een gemeten concentratie vertelt niet het hele verhaal. Het gaat ook om de stoffen, het gedrag in bodem en grondwater, mogelijke blootstelling en het gebruik van de bodem. Kunnen mensen ermee in contact komen of kan PFAS via gewassen of grondwater in de voedselketen terecht? Pas met die context kun je het daadwerkelijke risico beoordelen.

Ontbrekende gegevens betekenen niet dat er geen risico is

Als gegevens ontbreken, kun je evenmin concluderen dat er geen risico is. Onvolledige informatie kan ertoe leiden dat relevante locaties buiten beeld blijven of dat andere locaties onterecht prioriteit krijgen. Daardoor kunnen onderzoeksbudgetten en capaciteit verkeerd worden ingezet en besluiten over maatregelen, gebruiksbeperkingen of sanering onvoldoende onderbouwd zijn. Onjuiste publieke overzichten kunnen bovendien het vertrouwen in zowel de cijfers als de bredere aanpak schaden.

Zorgvuldige data is een gedeelde verantwoordelijkheid

Overheden moeten zorgen voor heldere definities, consistente beoordelingskaders en transparantie over onzekerheden. Databronhouders moeten duidelijk maken waar gegevens vandaan komen, hoe actueel ze zijn en wat wel en niet is onderzocht. Inhoudelijke adviseurs moeten kritisch blijven op de kwaliteit en betekenis van informatie en aangeven wanneer aanvullend onderzoek nodig is.

Data helpt, maar vervangt deskundig onderzoek niet

Data-analyse en automatisering kunnen gegevens combineren, hiaten zichtbaar maken en potentiële aandachtslocaties gerichter selecteren. Dat is belangrijk, want niet iedere plek kan direct uitgebreid worden onderzocht. Maar een model stelt geen verontreiniging of daadwerkelijk risico vast. Daarvoor blijven deskundige interpretatie, validatie, blootstellingsonderzoek en onderzoek op locatie noodzakelijk.