Wat moeten leraren weten over hoe leerlingen leren? En in hoeverre is die kennis aanwezig in lerarenopleidingen en bij leraren en leerlingen zelf? Dat zijn centrale vragen in het proefschrift 'Pathways to Evidence-Informed Practice: From Teacher Education Curricula to Classroom Learning' van Tim Surma. Op vrijdag 13 maart 2026 vond de promotie plaats bij de Open Universiteit in Heerlen.
Het onderzoek laat zien dat inzichten uit de cognitieve psychologie - bijvoorbeeld over effectieve leerstrategieën - slechts gedeeltelijk doordringen in lerarenopleidingen, in het kennisniveau van beginnende leraren en in het studiegedrag van leerlingen. Tegelijk toont het proefschrift hoe een sterker kennisfundament in de lerarenopleiding kan bijdragen aan meer evidence-informed onderwijspraktijken.
Wat leren leraren en wat zie je in de klaspraktijk?
In de afgelopen decennia heeft onderzoek uit de cognitieve en onderwijspsychologie veel inzicht opgeleverd in hoe mensen leren en welke instructie- en studiestrategieën effectief zijn. Strategieën zoals gespreid oefenen en actief ophalen van kennis uit het geheugen blijken bijvoorbeeld het leren aanzienlijk te versterken. Toch weten we uit verschillende buitenlandse studies dat deze kennis niet altijd systematisch terugkomt in de opleiding van leraren, en ook niet vanzelfsprekend aanwezig is bij leraren of leerlingen. Het proefschrift onderzoekt daarom hoe kennis over effectieve leer- en instructiestrategieën in Vlaanderen en Nederland doorwerkt van lerarenopleidingen naar de klaspraktijk.
Lesmaterialen in de lerarenopleiding waren niet volledig
Het proefschrift bestaat uit vier studies. De eerste studie analyseerde leerboeken en syllabi uit lerarenopleidingen in Vlaanderen en Nederland. Deze studie liet zien dat effectieve leerstrategieën, zoals gespreid oefenen en retrieval practice, vaak beperkt of oppervlakkig worden behandeld. Een illustratief resultaat is dat slechts een klein deel van de onderzochte leerboeken voor lerarenopleidingen een volledige en correcte uitleg geeft van strategieën zoals gespreid oefenen en actief ophalen van kennis, ondanks de sterke wetenschappelijke onderbouwing ervan. Dit suggereert dat toekomstige leraren niet altijd systematisch worden voorbereid op het toepassen van deze strategieën in hun onderwijs.
Beginnende leraren én leerlingen onvoldoende op de hoogte
In een tweede studie bleek dat beginnende leraren regelmatig moeite hebben om effectieve en minder effectieve studie-strategieën van elkaar te onderscheiden. Een derde studie toonde aan dat leerlingen in het secundair onderwijs vaak vertrouwen op minder effectieve strategieën zoals herlezen of markeren, terwijl krachtigere strategieën minder bekend zijn.
Maak didactische keuzes op basis van onderzoek, expertise en context
De bevindingen van het proefschrift onderstrepen het belang van een meer evidence-informed benadering van onderwijs. Evidence-informed practice houdt in dat leraren pedagogische keuzes maken op basis van een combinatie van robuust wetenschappelijk onderzoek, professionele expertise en de specifieke context van hun klas.
Voorstel voor gedeelde kennisbasis voor effectief leren en lesgeven
In het bijzonder suggereert het onderzoek dat lerarenopleidingen explicieter aandacht kunnen besteden aan kennis over hoe mensen leren en welke leerstrategieën effectief zijn. Wanneer leraren beschikken over een helder conceptueel begrip van dergelijke principes, kunnen zij beter onderbouwde keuzes maken in hun instructie en leerlingen gerichter ondersteunen bij het ontwikkelen van effectieve studiegewoonten. In een vierde studie werd daarom gezocht naar consensus over kerninhoud voor lerarenopleidingen, wat resulteerde in een voorstel voor een minimale gedeelde kennisbasis over effectief leren en lesgeven.
Over de promovendus
Tim Surma (Lokeren, 1980) is directeur van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren aan Thomas More Hogeschool in Vlaanderen. Op vrijdag 13 maart 2026 om 16.00 uur verdedigde hij zijn proefschrift 'Pathways to Evidence-Informed Practice: From Teacher Education Curricula to Classroom Learning' aan de faculteit Gedrags- en gezondheidswetenschappen van de Open Universiteit in Heerlen. Promotoren waren prof. dr. Gino Camp, prof. dr. Renate de Groot en prof. dr. Paul Kirschner.
