In de provincie Utrecht zijn - helaas - de problemen van de netcongestie, de vastzittende en vollopende publieke infrastructuur voor energieproductie en -distributie, het grootst en het meest acuut. Hierdoor kan op veel plaatsen geen energie meer geleverd worden, noch aan nieuwe woningen en bedrijven, noch aan verzwaring van het energiegebruik van bestaande klanten voor nieuwe duurzame energie. Dit probleem houdt de zo gewenste economische ontwikkeling, de broodnodige bouw van nieuwe woningen en de verduurzaming van energie tegen.
Eigen initiatieven van burgers en bedrijven, vooral MKB, bieden hoop. Zij zijn alerter en sneller dan overheid en energiesector en weten beter hoe ze kleinschalige technologie kunnen inzetten voor hun energiebehoefte.
Recent heeft Public SPACE (vanuit haar missie om actief burgerschap en maatschappelijk ondernemerschap te bevorderen) meegewerkt aan een Energiesafari langs verschillende voorbeelden van dit soort initiatieven rond energie in de provincie Utrecht. Ook de Energiesafari zelf was een burgerinitiatief, vanuit de sociëteit De Constructieve, en onderdeel van een reeks evenementen rond energietransitie in de stad Utrecht en omgeving de afgelopen jaren. Daarnaast kreeg Anton Kiewiet, pionier van Zonnepark Meijerwetering, het podium in een interview met Steven de Waal op New Business Radio.
We zien 3 scenario’s om de netcongestie aan te pakken
Wachten en hopen op een structurele aanpassing van de bestaande infrastructuur door toevoeging van kleinschalige ‘lussen’ en ‘hubs’, waarlangs deze energieproductie en -distributie ‘van onderop’ kan plaatsvinden, met wel aansluiting op de bestaande hoofdinfrastructuur, al is het maar om redenen van leveringsgarantie en onderhoud van installaties.
Dit zagen we tijdens de Energiesafari op de Henriëttedreef waar de woningcorporatie Bo-Ex een heel flatcomplex heeft voorzien van eigen energieopwekking en -distributie, waarbij men vaak energie ‘overhoudt' buiten het eigen gebruik, om te leveren aan de buurt, via die bestaande infrastructuur. Het is duidelijk dat het afschaffen van de salderingsregeling door dit kabinet niet helpt bij dat ‘terugleveren’ van duurzame energie voor algemeen gebruik.
Aanleggen van kleinschalige infrastructuur van energieproductie en -distributie op wijk- en buurtniveau, los van de bestaande infrastructuur. Eigen energieopwekking, eigen leidingen en kabels onder de grond en ook eigen financiële afrekening en beheer. Dit vergt een krachtige besluitvorming ‘van onderop’ en ‘met de hele buurt’ en dus vaak ook verankering in krachtige, formele organisaties, zoals coöperaties. Hier hoort ook medewerking van de lokale overheid bij voor allerlei vergunningen als je ‘zomaar’ ‘zelf’ installaties en leidingen wil gaan aanleggen.
Dit is nu in Nederland goed te zien op allerlei bedrijventerreinen, waar bedrijven onderling zaken kunnen aanleggen als zonneparken, batterijen en onderlinge distributie en afrekening van het gebruik.
Dit zagen we ook tijdens de Energiesafari op de Brailledreef, waar de rioolwaterzuivering op het eigen terrein een park zonnepanelen heeft gebouwd voor eigen energie. We zagen het ook bij Zonnepark Meijewetering, een burgerinitiatief dat op een braakliggend stuk grond in de wijk waar nog geen bouw- of gebruiksplan op rustte, het zonnepark uiteindelijk realiseerde. De energie van de zonnepanelen wordt nu direct via eigen kabels geleverd aan de nabijgelegen rioolwaterzuivering en ongeveer 200 woningen in de buurt.
Een overheid die een verplicht collectief arrangement oplegt en aanbrengt voor een hele buurt of wijk. Daarbij werkt en betaalt de overheid mee aan de lokale infrastructuur die hiervoor nodig is en worden ook bestaande en nieuwe initiatieven (burgers en bedrijven zitten immers niet stil) geïntegreerd. De oude salderingsregeling zal daarbij moeten terugkomen om de al bestaande particuliere oplossingen op een nette manier te kunnen invoegen.
Dit is een ingewikkelde oplossing, want dit vergt een dwingende, ook financieel en juridische regeling. Tevens lijkt het moeilijk politiek haalbaar, omdat het krachtige en dwingende politieke besluitvorming vraagt. Uiteindelijk moet immers een grote meerderheid van burgers en bedrijven in die buurt meedoen.
Maar het lijkt wel wat op Warm Vreeswijk dat we zagen in de Energiesafari, dat eigen warmte levert via aquathermie uit de haven voor de buurt via die bestaande infrastructuur. Er is zelfs sprake van inzet op een eigen mini-warmtenet, hetgeen juist zo’n modern collectief arrangement is. Nog moderner en actueler is daarbij de inzet op het gebruiken van de restwarmte van een nabijgelegen datacenter!
Burgers en bedrijven gaan zelf energie produceren en distribueren
Het congestieprobleem is ontstaan door een nauwe samenwerking tussen nationale overheid en energiesector, waarbij niet werd geanticipeerd op de nieuwe kleinschalige energietechnologie. Waarschijnlijk een combinatie van paternalisme en conservatief willen behouden van het monopolie. Volgens Public SPACE, die hier al vanaf 2009 voor waarschuwt, heeft dit het probleem van de netcongestie gecreëerd en gaat het nu gemakkelijk nog 5 tot 10 jaar duren eer de bestaande aanbodinfrastructuur dit heeft opgelost (scenario 1?). Het doorbreken van het monopolie door de eigen energie aanpak door burgers en bedrijven is echter niet meer te stoppen en biedt ook een veel snellere, goedkopere en breed gedragen oplossing.
In een vraaggesprek dat Steven de Waal tijdens de Energiesafari had met gedeputeerde Huib van Essen, portefeuillehouder energietransitie, bleek dat de provincie Utrecht op het tweede scenario inzet, via een subsidieregeling voor burgerinitiatieven rond oplossingen voor het energievraagstuk. Bovendien zet de provincie in op het stimuleren van mini-warmtenetten (zoals in Vreeswijk?) en op het aanbieden van een regionaal warmtenet, waarop initiatieven en lokale overheid kunnen ‘aansluiten’, waardoor ze niet alles zelf vanaf de grond hoeven op te bouwen. Hulde!