Het is in de Europese Unie steeds slechter gesteld met de zogenoemde grondrechten. In de afgelopen twee jaar nam de druk op de rechten van vrouwen en andere groepen toe. Ook komen persvrijheid en de veiligheid van journalisten in het geding, en zijn er zorgen over geweld, haatmisdrijven, discriminatie, uitsluiting, armoede en milieuschade, aldus het Europees Parlement.
De ernst van de zaak maakten de Europarlementariërs woensdag duidelijk in een verslag over de grondrechten in de EU in 2024 en 2025. Deze waarden liggen vast in het EU-Verdrag en het Handvest van de grondrechten van de EU. Ze moeten in alle EU-beleidsmaatregelen worden gehandhaafd en door de lidstaten volledig worden nageleefd, zo benadrukken de Europarlementariërs in hun rapport.
De zorgen zijn aanwezig op allerlei gebieden. Volgens het Parlement interpreteren steeds meer EU-landen het Handvest zelf, waardoor er ongelijkheden ontstaan. Op het gebied van migratie en asiel roepen de Europarlementariërs de lidstaten op om zich aan de regels van het EU-migratiepact te houden. Daarin zijn mensenrechten van belang. Het Parlement veroordeelt schendingen, waaronder mishandeling van migranten en geweld.
Het Parlement is tevens bezorgd over desinformatie, buitenlandse inmenging, verkiezingsmanipulatie, de invloed van digitale platforms en kunstmatige intelligentie (AI). Het dringt aan op een doeltreffende handhaving van de Verordening digitale diensten, de AI-verordening en de regels voor politieke reclame, evenals op strengere waarborgen tegen spyware en onrechtmatig toezicht.
Daarnaast zijn geweld, haat en discriminatie tegen vrouwen dingen waar het Parlement zich ook zorgen over maakt. Het Parlement pleit er dan ook voor om femicide – de moord op vrouwen – te erkennen als een apart misdrijf. De rechten van vrouwen en LHBTIQ+’ers gaan achteruit, wat de Europarlementariërs veroordelen. Ze benadrukken daarnaast de noodzaak om de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten te beschermen.
Als het aan het Parlement ligt, moeten mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties worden beschermd. Zij krijgen immers steeds vaker te maken met juridische en financiële beperkingen, maar ook met lastercampagnes, intimidatie en criminalisering. Daarom moeten ze duurzame financiering van de EU krijgen, aldus de Europarlementariërs. Ook moet er een mechanisme voor snelle respons voor bedreigde organisaties komen.
Kwetsbare mensen en groepen moeten beter worden beschermd, aldus de Europarlementariërs. Ze roepen ook op tot maatregelen tegen structureel racisme, een betere handhaving van gelijkheidswetgeving, de goedkeuring van de horizontale anti-discriminatierichtlijn en een betere bescherming van personen met een beperking.
Europarlementariër Anna Strolenberg (Volt, Groenen/EVA) is tevens rapporteur. Zij stelt: ‘In heel Europa staan de grondrechten van alle kwetsbare groepen onder druk, terwijl tegelijkertijd degenen die opkomen voor de mensenrechten het zwijgen wordt opgelegd, of zelfs strafrechtelijk worden vervolgd.’ Die laatsten moeten worden beschermd. Over grondrechten kan niet worden onderhandeld, zegt Strolenberg. ‘Dit rapport is niet abstract, het gaat over echte levens en het maakt duidelijk wat er moet gebeuren. De vraag is of de Commissie en de lidstaten de politieke wil hebben om dat te doen.’