De aanvallen op de democratie en mensenrechten nemen wereldwijd toe, zo concludeert het Europees Parlement. Met name nepnieuws en deepfakes vormen een grote bedreiging voor de democratie. De Europarlementariërs roepen de EU op om de op regels gebaseerde internationale orde en het multilateralisme te verdedigen. Ook moeten de instrumenten van de EU worden herzien en op juiste wijze worden gefinancierd.
Het Parlement nam woensdag het jaarverslag aan over de situatie van de democratie en mensenrechten in de wereld. De mondiale situatie gaat achteruit, te midden van de toenemende geopolitieke spanningen en nieuwe uitdagingen voor de zogeheten multilaterale orde. Het EU-actieplan voor mensenrechten en democratie moet worden aangepast om de nieuwe situatie aan te kunnen, aldus de Europarlementariërs.
Kunstmatige intelligentie (AI) is een grote zorg voor de democratie en mensenrechten wereldwijd. Het gaat dan om deepfakes, nepnieuws en digitale repressie en surveillance. Het verspreiden van desinformatie, bijvoorbeeld tijdens verkiezingscampagnes, heeft een slechte impact op de publieke opinie, aldus het Parlement. Mede daarom is het noodzaak om nepnieuws te bestrijden.
Daarnaast moeten journalisten worden beschermd en onafhankelijke media worden gesteund. Hetzelfde geldt voor maatschappelijke organisaties en verdedigers van mensenrechten. Zij krijgen zowel in hun eigen land als in het buitenland met steeds meer fysieke, gerechtelijke of digitale druk en aanvallen te maken. De EU moet zich voor al deze spelers inzetten om zo de democratie en mensenrechten te beschermen.
Tevens staat het internationaal recht momenteel onder druk. Om ervoor te zorgen dat dit recht wordt nageleefd, roept het Parlement de EU ook op om onderdeel te blijven van internationale organisaties en onvoorwaardelijke steun te blijven verlenen aan het internationale rechtssysteem, met name aan het Internationaal Strafhof, waarvan het de sanctionering veroordeelt. Het Parlement herhaalt dan ook de oproep aan de Commissie om in dit verband de EU-blokkeringsverordening in te zetten.
Volgens het jaarverslag worden rechten van bepaalde groepen bedreigd, bijvoorbeeld rechten van vrouwen. Zij hebben te maken met geweld in conflicten, te weinig toegang tot onderwijs en te weinig waarborging van seksuele en reproductieve rechten zoals veilige en legale abortus. Ook blijft het Parlement tegen de doodstraf, foltering en corruptie. De strijd daartegen moet worden opgevoerd. Verder moeten de vrijheid van geweten en vrijheid van meningsuiting beter worden beschermd.
In de meerjarenbegroting van de EU moet structureel meer geld naar democratie en mensenrechten. Daarnaast moet de digitale wetgeving van de EU – zoals de wet voor digitale diensten (DSA), de wet voor digitale markten (DMA) en de AI-verordening – bijdragen aan de verdediging van de democratie en de mensenrechten. Hetzelfde geldt voor de wetgeving inzake zorgvuldigheidseisen voor bedrijven.
Europarlementariër Catarina Vieira (GroenLinks-PvdA), schaduwrapporteur op dit dossier, concludeert dat democratie en mensenrechten wereldwijd worden ondermijnd, onder andere in Iran, Myanmar, Soedan en de Verenigde Staten. ‘Maar we zijn niet machteloos: we kunnen daders sanctioneren, regeringen en bedrijven verantwoordelijk houden voor misstanden en ons scharen achter degenen die alles op het spel zetten om de mensenrechten te verdedigen. En we kunnen en moeten ook ons handelsbeleid inzetten ten behoeve van de mensenrechten’. Ze roept op niet weg te kijken.