De Restitutiecommissie heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap geadviseerd om het schilderij Vissers aan de oevers van een plas door Jan van Goyen te restitueren aan de rechtsopvolgers krachtens erfrecht van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker (1897-1940). Het schilderij maakt momenteel deel uit van de Rijkscollectie en bevindt zich in het Mauritshuis in Den Haag. Uit uitgebreid herkomstonderzoek blijkt dat het schilderij oorspronkelijk eigendom was van de kunsthandel Goudstikker en het bezit daarvan tijdens de Tweede Wereldoorlog onvrijwillig is verloren als gevolg van omstandigheden die direct verband hielden met het naziregime.
Kort na de Duitse inval vluchtte Jacques Goudstikker met zijn gezin per boot naar Engeland. Tijdens de overtocht kwam hij door een ongeval om het leven. Zijn kunsthandel bleef in Amsterdam achter met een grote voorraad kunstwerken waarvoor van Duitse zijde veel belangstelling was. In de eerste maanden van de bezetting werden grote delen van de kunstcollectie verkocht aan de Duitse zakenman Alois Miedl en aan nazikopstuk Hermann Göring. Het schilderij van Van Goyen werd onderdeel van de Göring-collectie.
Het bezitsverlies wordt gezien als onvrijwillig omdat de weduwe van Jacques Goudstikker, die grootaandeelhouder was van de kunsthandel, niet instemde met de transacties. Bovendien waren de verkopen alleen mogelijk door de benoeming van een directeur die de Duitse koper gunstig gezind was. Ook wijst de commissie erop dat verschillende kunstwerken al naar Duitsland waren overgebracht voordat de formele koopovereenkomsten waren ondertekend. Dit past in het beeld van de nazi-autoriteiten als partij die roofde of verkopen afdwong en daar later een schijn van legaliteit aan verleende.
Bij haar beoordeling heeft de commissie ook rekening gehouden met de complexe geschiedenis van eerdere (rechtsherstel)procedures en restitutieverzoeken rondom de kunstcollectie van Goudstikker. Op basis van de vastgestelde feiten adviseert de commissie de minister om het schilderij te restitueren aan de rechtsopvolgers krachtens erfrecht van Jacques Goudstikker.
Vissers aan de oevers van een plas - Jan van Goyen (foto: Mauritshuis, Den Haag)
De beschikbare bronnen maken duidelijk dat het schilderij ten tijde van het bezitsverlies eigendom was van de kunsthandel Goudstikker en dat het bezit ervan is verloren door omstandigheden die direct verband houden met het naziregime, aldus de commissie in haar advies.
Over Jacques Goudstikker
Jacques Goudstikker (1897-1940) was een van de meest vooraanstaande kunsthandelaren van Nederland uit het interbellum. Na de Duitse inval vluchtte hij met zijn gezin uit Nederland. Tijdens de overtocht naar Engeland kwam hij door een ongeluk om het leven. Zijn kunstcollectie kwam vervolgens grotendeels in handen van nazi-kopstuk Hermann Göring, al dan niet na tussenkomst van Alois Miedl.
Link naar het advies: https://www.restitutiecommissie.nl/advies/goudstikker-iii/