‘Gezin uit Syrië voor vierde keer doelwit van vernielingen’, kopt de NOS. Het incident staat niet op zichzelf. Intimidatie, vernielingen en racistisch gemotiveerde acties tegen vluchtelingen en vergunninghouders komen vaker in het nieuws. Ernstige incidenten komen zelden uit de lucht vallen. Juist daarom zouden gemeenten veel eerder werk moeten maken van preventie.
Wachten tot de eerste ruit sneuvelt beperkt mogelijkheden
Hoe spanningen rond de huisvesting van vergunninghouders kunnen worden voorkomen, is steeds meer bekend. Toch wordt die kennis vaak pas ingezet als de eerste ruit is gesneuveld. Dan zijn de mogelijkheden beperkt en gaat het vooral om slachtoffers beschermen, handhaven, incidenten registreren en een duidelijke norm stellen. Het is daarbij belangrijk om te benoemen wat er gebeurt. Zwak intimidatie, vernielingen of geweld niet af tot onrust, maatschappelijke onvrede of polarisatie. Het gaat namelijk om strafbare feiten. Een duidelijke reactie van overheid en handhaving is dan ook noodzakelijk.
Preventie moet meer aandacht krijgen
Even belangrijk is de vraag hoe het voorkomen kan worden. Die vraag krijgt vaak minder aandacht dan de vraag hoe moet worden gereageerd ná een escalatie. Terwijl onderzoek laat zien dat ernstige incidenten zoals racistisch wegpesten zelden uit het niets komen. Vaak zijn er signalen vooraf: vijandige reacties op de komst van nieuwe bewoners, discriminerende opmerkingen, geruchten of sociale uitsluiting.
Weerstand verminderen
Weerstand tegen huisvesting van vluchtelingen hangt vaak samen met misinformatie, negatieve beeldvorming en het gevoel dat de woningnood oneerlijk wordt verdeeld. Gemeenten zouden veel eerder kunnen investeren in draagvlak en preventie. Dit begint wanneer de gemeente plannen heeft om nieuwe bewoners te huisvesten. Dit kan door helder uit te leggen waarom vluchtelingen worden gehuisvest, open gesprekken ruimte te geven, ontmoeting tussen buurtbewoners en nieuwkomers te organiseren en wij-zij-denken actief tegen te gaan.
Zichtbaarheid van spanningen maakt oplossingen mogelijk
Dit neemt niet alle weerstand weg, want er zullen altijd mensen zijn die het oneens zijn of zich fel tegen het beleid verzetten. Juist daarom is het belangrijk om zorgen, weerstand en spanningen vroegtijdig zichtbaar te maken zodat gemeenten, woningcorporaties en sociaal werkers hierop kunnen anticiperen. Dan zijn zij veel beter in staat om misverstanden weg te nemen en desinformatie te corrigeren.
Daarnaast helpt het om tijdig te signaleren waar weerstand dreigt om te slaan in intimidatie. Daarmee verschuift de focus van reageren naar voorkomen. Zo kunnen spanningen worden aangepakt voordat ze uitgroeien tot vernielingen, racistisch geweld en een onveilig gevoel, zowel bij nieuwe als bestaande bewoners.