Er komt een nieuw EU-kader met regels voor planten en gewassen die bewerkt zijn met genetische technologieën, zo heeft het Europarlement beslist. Op deze planten mogen ook patenten worden aangevraagd, maar er komen garanties voor betaalbaarheid en eerlijke toegang voor landbouwers. Zij worden minder afhankelijk van invoer en zullen hun concurrentievermogen zien groeien, aldus het Parlement.
Deze plantensoorten vallen onder de term ‘nieuwe genomische technieken’, ook wel NGT’s of gentech-gewassen genoemd. Volgens de nieuwe regels wordt er voortaan gekeken naar hoe een plant er uiteindelijk in genetisch opzicht uitziet in plaats van naar de manier waarop die is ontstaan. Gentech-gewassen worden in twee categorieën met verschillende wettelijke verplichtingen onderverdeeld: NGT-1 en NGT-2.
Planten met kenmerken die ook op een natuurlijke wijze zouden kunnen zijn ontstaan, vallen in de groep NGT-1. Als duidelijk is dat deze aan die status voldoen, worden ze als klassieke planten behandeld. Planten die zijn ontworpen om resistent te zijn tegen verdelgingsmiddelen of die zelf insecten-dodende stoffen te produceren, worden niet als NGT-1-planten aangeduid. Deze bepaling kwam er op verzoek van de Europarlementariërs.
De planten die uitgebreidere of complexere genetische bewerkingen hebben, zijn NGT-2 en vallen onder de bestaande strenge ‘GGO-regels’. Ze krijgen een risicobeoordeling en hebben een vergunning nodig om op de EU-markt te komen. Verder gelden de nieuwe regels voor genetisch bewerkte planten van binnen en buiten de EU. Neem bijvoorbeeld mais-, tarwe- en rijstsoorten die met minder water kunnen of bananen en paddenstoelen die niet bruin worden.
NGT-2-planten moeten een etiket krijgen en traceerbaar zijn. EU-landen mogen de teelt van deze planten beperken of verbieden, zelfs als die in de EU is toegestaan. Plantenrassen die een NGT-1-plant bevatten of daarvan zijn afgeleid, komen in een openbare EU-databank. Verder moeten alle zaadzakken en teeltmateriaal als NGT-1-zaad worden geëtiketteerd, zodat boeren een beter geïnformeerde keuze kunnen maken.
Daarnaast moeten NGT-planten worden gemonitord op duurzaamheid, zodat ze later kunnen worden gebruikt voor de ontwikkeling van nieuwe planten die bijvoorbeeld klimaat- en plaagbestendig zijn. Verder wordt het mogelijk om patenten op gentech-gewassen aan te vragen, met uitzondering van eigenschappen of DNA-sequenties die in de natuur voorkomen of met biologische middelen worden geproduceerd.
Europarlementariër Anja Hazekamp (PvdD) is schaduwrapporteur. Zij is kritisch over het besluit van het Parlement. ‘Teelt en verkoop van voedsel dat bewerkt is met nieuwe gen-technieken wordt toegestaan in Europa en hoeft niet meer op het voedseletiket vermeld te worden. Dat raakt de basis van onze voedselproductie en ontneemt consumenten de mogelijkheid om te kiezen voor natuurlijk voedsel. Dat is onacceptabel.’
Volgens Hazekamp is er een gevaar dat gentech-gewassen zich vermengen met conventionele en biologische gewassen. Ook kunnen producenten als Bayer/Monsanto patenten aanvragen op zaden. ‘Daarmee wordt de voedselketen nog afhankelijker gemaakt van de multinationals, over de rug van boeren en consumenten. Dat is niet per ongeluk: grote agro-biotechbedrijven hebben enorme druk uitgeoefend op Europarlementariërs om de wet zo zwak mogelijk te maken. Dat deze wet is goedgekeurd is een knieval voor deze multinationals.’